Το διαδικτυακό παζάρι και η χαμένη μάχη της πολιτείας

Βατερλώ, από το Flickr

Η αναζήτηση υποκινητών στους συμμετέχοντες στα τρέχοντα γεγονότα έχει αφήσει πολλούς απογοητευμένους. Η αντίδραση των νέων είναι αυθόρμητη, ταχύτατη και κάτω από τα ραντάρ της αντίληψης των απ' έξω. Οι νέοι παίζοντας στα δάχτυλα τις νέες τεχνολογίες καταφέρνουν να οργανώσουν μέσα σε ελάχιστο χρόνο τόσες συγκεντρώσεις σε όλη την Ελλάδα, που καθιερωμένοι πολιτικοί οργανισμοί με πείρα, χρήμα και στόχο αδυνατούν και να πλησιάσουν ακόμα. Όποιος ρωτήσει κάποιον νεαρό πώς γίνεται, η απάντηση που θα πάρει είναι: "SMS και προώθηση ημέηλ". Η θεωρία έχει εδώ και καιρό εξηγήσει τις λεπτομέρειες για την λειτουργία και την τοπολογία των "Μικρών κόσμων" της "Κοινωνικής δικτύωσης" (π.χ. μεταξύ άλλων τα: Six degrees of separation και Small world experiment ).

Ο τρόπος και το είδος της πληροφόρησης που έχουν καθημερινά οι νέοι επηρεάζει σημαντικά τις αντιλήψεις τους. Και μόνον το γεγονός ότι η νεολαία ενημερώνεται, "ζει" και οργανώνει ένα μεγάλο μέρος της ζωής της αλλά και την ίδια της τη δράση μέσα στο διαδίκτυο, ενώ σνομπάρει και απαξιώνει τα "κλασικά" ΜΜΕ, δείχνει, σε όποιον ενδιαφέρεται για τις διεργασίες που συμβαίνουν στους κόλπους της, το περιβάλλον το οποίο διαμορφώνει και τις απόψεις της.

Όμως το φαινόμενο της κοινωνικής δικτύωσης που εδώ και χρόνια αναπτύσσεται σε όλον τον κόσμο μέσω του διαδικτύου είναι για την ελληνική πολιτεία και τους περισσότερους έλληνες πολιτικούς terra incognita. Όπως για όλα τα πράγματα για τα οποία έχει άγνοια, η πρώτη αντίδραση ενός συντηρητικού οργανισμού είναι η αποφυγή των κινδύνων που συνεπάγονται και η μη συμμετοχή. Αυτό ακριβώς κάνει και η ελληνική πολιτεία και πολλοί πολιτικοί όλων των αποχρώσεων: αρνούνται εδώ και χρόνια να αναγνωρίσουν το νέο πολιτικό πεδίο που διαμορφώνει το διαδίκτυο, αρκούμενοι σε κενές αναλύσεις του γενικότερου πλαισίου με γνώσεις και εργαλεία της εποχής της δικής τους νεότητας. Και η παταγώδης αποτυχία τους πλήττει πρώτους απ' όλους τους πιο ένθερμους θιασώτες των νέων τεχνολογιών και μαζί και τους πιο ευαίσθητους: τους νέους. Το πάλαι ποτέ “χάσμα των γενεών” επιστρέφει δριμύτερο και μέσω διαδικτύου, υπό το βάρος της αποτυχίας του πολιτικού συστήματος να παράγει εμπιστοσύνη στη λειτουργία του.

Το νέο πολιτικό πεδίο του διαδικτύου

Για να λειτουργήσει η πολιτεία στο νέο γι' αυτήν πεδίο του διαδικτύου δεν αρκεί μόνον η πρόληψη από τις διωκτικές υπηρεσίες του ηλεκτρονικού εγκλήματος (π.χ. των αυτοκτονιών μέσω διαδικτύου ή της παιδικής πορνογραφίας). Η αντιμετώπιση του διαδικτυακού "παζαριού"^{1, 2} ως χώρου εκκόλαψης και γέννησης παραβατικότητας είναι άλλη μια αποτυχία κατανόησης της φύσης του σύγχρονου αυτού πολιτικού περιβάλλοντος. Οι νέοι συχνάζουν εδώ και χρόνια στο διαδικτυακό παζάρι γιατί από τη φύση του είναι ένας χώρος ανωνυμίας και ελευθερίας (ή ανευθυνότητας, ανάλογα με την οπτική του καθενός).

Μια πολιτεία που στέκεται φοβικά μπροστά στο διαδικτυακό παζάρι ή εξαντλεί την παρουσία της στην αστυνόμευσή του και στην παραγωγή με δημόσιο χρήμα άχρηστων ιστοτόπων είναι ένας εχθρός και ένας απόβλητος του παζαριού, και δεν θα υπάρξει ποτέ ως ισότιμος συναλλασσόμενος εκεί μέσα. Αντίθετα θα πυροδοτεί με κάθε ευκαιρία ένα παιγνίδι "κλέφτες κι αστυνόμοι" όπου οι πιο ανόητοι και προβληματικοί των τελευταίων θα δημιουργούν πάντα ολέθρια αποτελέσματα για το σύνολο.

Αυτό που φαίνεται να μην κατανοεί επίσης η ελληνική πολιτεία, είναι ότι δεν μπορεί να τα βάλει με τους 15χρονους μέσα στην έδρα τους, το διαδίκτυο, και να νικήσει. Γι αυτό και οι ρητορείες του πρωθυπουργού και των κυβερνητικών παραγόντων για "δημοκρατία" ισοδυναμούν με πανωλεθρία στο πεδίο αυτής της μάχης: οι 15άρηδες βιώνουν ήδη από τα γεννοφάσκια τους μια διαδικτυακή δημοκρατία και μιαν ελευθερία που οι πολιτικοί ούτε να φανταστούν μπορούν μέσα στους συμβιβασμούς τους, στους περιορισμούς και την ταπεινωτική φίμωση που τους επιβάλλει η κομματική τους πειθαρχία και οι προσωπικές τους επιλογές για τα δικά τους συμφέροντα και την πολιτική τους επιβίωση.

Για να έχει μια ελπίδα η πολιτεία στο πεδίο αυτό, θα πρέπει να κατανοήσει τους κανόνες του, να συμμετέχει η ίδια στην ανταλλαγή "προϊόντων" στο διαδραστικό διαδικτυακό παζάρι, να γίνει ελκυστική στα μάτια των νέων και των άλλων χρηστών του ελληνικού διαδικτύου. Είναι όμως πολύ αμφίβολο, δεδομένης της γραφειοκρατίας και του συντηρητισμού των δομών και των υπαλλήλων της, αν έχει την πείρα, την ευελιξία και την θέληση για μια οργανωμένη είσοδο στο παζάρι του διαδικτύου. Είναι λοιπόν το παιγνίδι χαμένο;

Η απάντηση είναι όχι.

Το διαδικτυακό παζάρι οργανώνει και διακινεί πληροφορίες, προσωπικές, εταιρικές ή δημόσιες. Η επιτυχία στο παζάρι αυτό συνίσταται στην προσφορά ελκυστικού και χρήσιμου προϊόντος στους πελάτες/χρήστες. Και η πολιτεία διαθέτει ένα πολύ δυνατό χαρτί για μια είσοδο στο διαδικτυακό παζάρι: τα δημόσια δεδομένα.

Τα δημόσια δεδομένα

Η πολιτεία είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός δημόσιων δεδομένων στην Ελλάδα, αλλά ταυτόχρονα και από τα μεγαλύτερα εμπόδια στην ανάπτυξη του ελληνικού διαδικτυακού παζαριού, γιατί ενεργεί σαν μονοπώλιο για αυτά τα προϊόντα, που πνίγει την αγορά πριν καν αυτή αναπτυχθεί. Στερεί το ελληνικό διαδικτυακό παζάρι από προϊόντα που θα το έκαναν ελκυστικό και θα του αύξαναν την κίνηση και τη συμμετοχή, κυρίως των νέων που είναι οι συχνότεροι και οι πιο επινοητικοί χρήστες του. Με τον τρόπο αυτό, δηλαδή αρνούμενη η πολιτεία να συνεισφέρει στο διαδικτυακό παζάρι τα κοινά αγαθά που του ανήκουν, αφού έχουν παραχθεί με δημόσιο χρήμα, καταδικάζει στην ουσία και τον εαυτό της στην ανυπαρξία, εγκαταλείποντας τη μάχη του διαδικτύου στα χέρια ανταγωνιστικών ιδεών και προϊόντων πριν καν την αρχίσει, και μαζί μ' αυτήν και τους νέους. Στο διαδίκτυο κυριαρχεί αρνητικότητα και απαξία για την συνεισφορά της ελληνικής πολιτείας, κι οι λίγες εξαιρέσεις που υπάρχουν τονίζουν τα μεγάλα κενά.

Θα μπορούσε να αντιλεχθεί ότι η πολιτεία ξοδεύει πολλά χρήματα για έργα της Κοινωνίας της Πληροφορίας. Η τεράστια καθυστέρηση όμως στην υλοποίηση του προγράμματος αυτού από την έναρξή του το 2000 είναι ενδεικτική της ένδειας ιδεών και της αμηχανίας των πολιτικών μπροστά στο άγνωστο αυτό αντικείμενο. Η Κοινωνία της Πληροφορίας ακόμα κι ως εφαρμοσμένη πολιτική, δηλ. η ΚτΠ. Α.Ε., δεν ανήκει στην πραγματικότητα στο διαδικτυακό παζάρι αλλά στον καθεδρικό της πολιτείας και ακολουθεί τους ίδιους κανόνες. Ως μέτρο της κοινωνικότητας της Κ.τ.Π. θα μπορούσε να θεωρηθεί το ποσοστό των έργων που παράγονται με κονδύλιά της και διατίθενται στο κοινό με άδειες ανοιχτού λογισμικού (BSD, GPL, CC κ.λ.π.). Μια επίσκεψη στο διαδικτυακό τόπο της ΚτΠ Α.Ε. είναι διαφωτιστική για την απουσία τέτοιων έργων από την θεματολογία των έργων που προκηρύσσονται.

Πολλοί, που δεν κατανοούν την κοινωνική σημασία που έχει η παρουσία της πολιτείας στο διαδικτυακό γίγνεσθαι, βλέπουν το διαδίκτυο μόνον σαν ένα σύνολο έργων εκσυγχρονισμού της αγοράς, με την έννοια της μηχανοργάνωσης και των υποδομών. Αρκετοί απ' αυτούς, θαμπωμένοι από τα διεθνή τεχνολογικά επιτεύγματα, φαντάζονται και προπαγανδίζουν π.χ. ως άμεση προτεραιότητα και ως προοδευτική πολιτική την εγκατάσταση οπτικών ινών σε κάθε σπίτι, δεδομένης και της σχετικής ευκολίας με την οποία γίνεται εκταμίευση κονδυλίων για εργολαβίες κατασκευών και προμήθειας υλικών, αποτυγχάνοντας όμως ή και αδιαφορώντας για το αν υπάρχουν και ποια είναι τα κοινωνικά, πολιτικά και οικονομικά οφέλη από τέτοιες προτεραιότητες και υποτιμώντας την ανάγκη και τις απαιτήσεις οργάνωσης και παραγωγής περιεχομένου, που είναι σημαντικά για τη λειτουργία του διαδικτύου σαν τοπική κοινωνική και πολιτική αγορά.

Η παράδοση της ελληνικής διοικητικής μηχανής στη εκπόνηση, χρηματοδότηση και κυρίως στη λειτουργία διαδικτυακών έργων με κοινωνική ή συμμετοχική φυσιογνωμία είναι ελάχιστη, αντίθετα με άλλες χώρες που έχουν ήδη επενδύσει στην ανάπτυξη του κοινωνικού κεφαλαίου του διαδικτυακού παζαριού σε πολλούς τομείς του κοινωνικού και πολιτικού γίγνεσθαι. Αυτή η ελάχιστη παράδοση, αν δεν υπάρξει βελτίωσή της, προδικάζει και την έκβαση κάθε μάχης που δίνει η πολιτεία στο πεδίο του διαδικτύου. Ένα μέτρο της επιτυχίας των διαδικτυακών εγχειρημάτων της ελληνικής πολιτείας είναι ο αριθμός των χρηστών ή η επισκεψιμότητά τους, πληροφορίες που θα έπρεπε να δημοσιεύονται ώστε να είναι δυνατή η αποτίμηση της απόδοσης της λειτουργίας τους από τους φορολογούμενους πολίτες.

Η αδυναμία των πολιτικών οργανισμών

Η ηθική που ισχύει στις κοινότητες του διαδικτύου είναι η ίδια περίπου ηθική που ισχύει και στο ανοιχτό λογισμικό: πάρε ό,τι βρεις ελεύθερο, αλλά όταν κερδίζεις απ' αυτό, δώσε και συ κάτι ανάλογο σε αντάλλαγμα.

Στο σημείο αυτό εντοπίζεται κατά την άποψή μου και ένας από τους λόγους αποτυχίας πολλών πολιτικών οργανισμών να καταγράψουν μετρήσιμα πολιτικά οφέλη σε μεγαλύτερη από το κομματικό τους κοινό εμβέλεια στο διαδικτυακό χώρο. Η υστέρησή τους στην κατανόηση του διαδικτυακού πολιτικού πεδίου τους οδηγεί στην αντιμετώπιση του ως απλού μέσου διανομής ηλεκτρονικών προκηρύξεων και ανακοινώσεων. Μπορεί μετά την εφεύρεση της τυπογραφίας και του πολύγραφου το βιβλίο, η εφημερίδα και η προκήρυξη να παίζουν σημαντικό ρόλο στη διάδοση πολιτικών ιδεών και στην ενημέρωση, όμως η παγκόσμια παρουσία του διαδικτύου με τη διαδραστική λειτουργία του και η ευκολία της δημοσίευσης και της αναζήτησης πληροφοριών έχει αλλάξει ριζικά το τοπίο εδώ και σχεδόν μια γενιά. Το τεράστιο πλήθος των εργαλείων που προσφέρονται δωρεάν μέσω διαδικτύου δημιουργεί ήδη ένα σύνολο προσδοκιών που απαιτούν εκπλήρωση από όποιον επιχειρεί στο χώρο αυτό. Η αλλαγή που συμβαίνει είναι ποιοτική, της ίδιας ή μεγαλύτερης βαρύτητας με την εφεύρεση της τυπογραφίας, και απαιτεί σοβαρότατη και σε βάθος κατανόηση της φύσης της. Απαιτεί ακόμη όραμα και πρόγραμμα από όποιον επιθυμεί να διαδραματίσει κάποιο ρόλο στις πολιτικές εξελίξεις του μέλλοντος.

Η αποτυχία των πολιτικών οργανισμών, ιδίως των αυτοπροσδιοριζόμενων ως προοδευτικών, βρίσκεται στην απόρριψη στην πράξη της ηθικής των διαδικτυακών κοινωνιών, δηλ. την επιστροφή αξιοποιήσιμου προϊόντος στην κοινωνία, που λόγω του μεγέθους τους θα μπορούσαν να δημιουργήσουν οι οργανισμοί αυτοί. Αναπαράγουν δηλαδή την ιδιοτέλεια που διέπει τους μηχανισμούς τους, αυτή τη φορά όμως σε ένα χώρο που έχει άλλες δυνατότητες και τρέφει άλλες προσδοκίες, αγνοώντας την αξία του παραδείγματος που έχουν ανάγκη και με επίταση ζητούν οι πολίτες, αλλά και τις ίδιες τις πρακτικές τους σε παλαιότερες εποχές, όταν εκτός από κομματικό περιεχόμενο παρήγαγαν και αξιόλογο κοινωνικό έργο.

Προϊόν στο διαδίκτυο δεν μπορεί να είναι μόνον η είδηση, που σαν τέτοια έχει πολύ σύντομη ημερομηνία λήξης, ούτε φυσικά μόνον η προκαλυμμένη ή απροκάλυπτη κομματική αρθρογραφία και η περί αυτήν συνάθροιση αναγνωστών ή σχολιαστών, ούτε και μπορεί η απουσία άλλου πρακτικού και αξιοποιήσιμου προϊόντος να αναπληρωθεί από τη “δημοσιογραφία των πολιτών”. Κατά την άποψή μου, ακόμη και στην καλύτερή της μορφή, η δημοσιογραφία/ειδησεογραφία δεν παύει να είναι μια meta-πράξη, μια πράξη που δείχνει πιθανώς την ουσία αλλά δεν αποτελεί η ίδια ουσία (παρά μόνον ίσως για τους επαγγελματίες της). Η κυριαρχία μιας αντίληψης που εννοεί το διαδίκτυο αποκλειστικά ως δημοσιογραφικό/ειδησεογραφικό μέσο κρύβει τις πραγματικές δυνατότητες της τεχνολογίας αυτής και δυστυχώς αιτιολογεί και την σχεδόν παντελή απουσία άλλων διαδικτυακών υπηρεσιών από το ελληνικό διαδίκτυο (π.χ. webservices).

Το ζητούμενο σήμερα από την πολιτεία και τους πολιτικούς οργανισμούς, όσον αφορά τους νέους και τον χώρο στον οποίο συχνάζουν, το διαδίκτυο, είναι να συγκροτούν πρακτικές προτάσεις που να πλουτίζουν το ελληνικό διαδικτυακό περιεχόμενο με δημόσια τεχνικά και πολιτιστικά προϊόντα υψηλής ποιότητας και αξίας, χτίζοντας και ενισχύοντας και με αυτόν τον τρόπο την εμπιστοσύνη των νέων στους θεσμούς και τις διεργασίες της ελληνικής κοινωνίας μέσα στην οποία ζουν και την συμμετοχή τους σε αυτές.

_______________________________
¹ Eric S. Raymond, The Cathedral and the Bazaar (Ο Καθεδρικός και το Παζάρι)
² Ο καθεδρικός και το παζάρι της πολιτικής Ι

Η αγορά των δημόσιων δεδομένων

Όπως αναφέρθηκε και σε προηγούμενο άρθρο, το εργαστήρι του Re-public έφερε στην επιφάνεια έναν θησαυρό πληροφοριών και συνδέσμων, που με τη σειρά τους οδηγούν σε ακόμα περισσότερες πληροφορίες για το θέμα.

Διαβάζοντας κάποιες από έγγραφα που σχετίζονται με το θέμα,^{1, 2, 3} νομίζω ότι αξίζει τον κόπο να παρατεθούν μερικά ψήγματα από τα στοιχεία που δείχνουν τις διαφορές της πολιτικής προσέγγισης των ΗΠΑ και της ΕΕ , και εξηγούν γιατί υστερεί τόσο πολύ η Ευρώπη (και ακόμη περισσότερο η Ελλάδα) στην δημιουργία μιας αγοράς πληροφοριών και δεδομένων με μεγάλο οικονομικό και κοινωνικό αντίκτυπο.

Μια σημαντική παρατήρηση είναι ότι η διαφορετική πολιτική των ΗΠΑ στηρίζεται στην αναγνώριση της δυναμικής που έχει η δημιουργία δευτερογενούς αγοράς δεδομένων και υπηρεσιών που να βασίζεται στην εμπορική χρήση δημόσιων δεδομένων τα οποία παρέχονται ελεύθερα από τον δημόσιο τομέα. Οι ΗΠΑ, με μόνον 2πλάσιες επενδύσεις στον τομέα των δημοσίων δεδομένων από την ΕΕ (19 έναντι 9.5 δισ. δολ.), έχουν αγορά με οικονομική αξία 40 πλαίσια των επενδύσεων, ενώ η ΕΕ μόνον 7πλάσια των επενδύσεων στον ίδιο τομέα.

Η τελική απόδοση σε έσοδα για το δημόσιο από τον διευρυμένο κύκλο εργασιών της δευτερογενούς αυτής αγοράς στις ΗΠΑ δικαιολογεί απολύτως την πολιτική αυτήν της ελεύθερης διάθεσης των δημόσιων δεδομένων. Με λίγα λόγια, η οικονομική απόδοση της αμερικανικής πολιτικής για ανοιχτά δημόσια δεδομένα είναι περίπου 5πλάσια της ευρωπαϊκής πολιτικής των κλειστών δεδομένων.

Όρια στον Κυβερνοχώρο: Αντικρουόμενες Πολιτικές Δημόσιων Δεδομένων
και οι Οικονομικές Επιπτώσεις τους1

  Αρχές διασποράς δημόσιων δεδομένων στις ΗΠΑ (OMB2)

  Οι ομοσπονδιακές υπηρεσίες θα πρέπει να:

  - διασπείρουν ενεργά όλες τις δημόσιες πληροφορίες
  - χωρίς περιορισμούς και προϋποθέσεις
  - στο κόστος της διασποράς τους και μόνον
  - εκμεταλλευόμενες ιδιωτικά, ακαδημαϊκά και άλλα κανάλια 
    διασποράς (δηλ. αποφεύγοντας τον αθέμιτο ανταγωνισμό)
  - και αξιοποιώντας τις καλύτερες διαθέσιμες τεχνολογίες,
    π.χ. το διαδίκτυο, τον παγκόσμιο ιστό, δορυφορικές 
    επικοινωνίες κ.λ.π.






Εμπορική εκμετάλλευση των δημόσιων δεδομένων της ΕΕ
(αναφορά PIRA3 για την ευρωπαϊκή ΚτΠ)

2.9.1. Το μέγεθος της αγοράς των δημόσιων δεδομένων

  Σε Ευρώ               ΕΕ            ΗΠΑ
  -------------------|-------------|--------------
  Αξία επένδυσης     | 9.5 δισ.    | 19 δισ.
  Μέγεθος αγοράς     | 68 δισ.     | 750 δισ.
  ------------------------------------------------

--------------------------------------------------------------
(αναφορά PIRA3 για την ευρωπαϊκή ΚτΠ)

2.10 Σύγκριση με τις ΗΠΑ
2.10.3 Το τρίγωνο των πλεονεκτημάτων

  [παρουσιάζονται ...] δύο πλεονεκτήματα σε όσους εκμεταλλεύονται 
  εμπορικά τα δημόσια δεδομένα στην βόρεια Αμερική. Το πρώτο 
  πλεονέκτημα είναι οι χαμηλές τιμές μια και τα περισσότερα δεδομένα 
  είναι διαθέσιμα ελεύθερα ή πωλούνται στο κόστος του CD στο οποίο 
  διατίθενται. Το δεύτερο πλεονέκτημα βρίσκεται στους όρους και τις 
  συνθήκες υπό τις οποίες ιδιωτικοί οργανισμοί μπορούν να προσπελάσουν 
  τη δημόσια πληροφορία στις ΗΠΑ. [επί πλέον ...] έχει εντοπιστεί και 
  ένα τρίτο πλεονέκτημα - ότι η ομοσπονδιακή κυβέρνηση επενδύει 
  περισσότερα στην παραγωγή δημοσίων δεδομένων υψηλής ποιότητας σε 
  σύγκριση με τους Ευρωπαίους ανταγωνιστές της.


--------------------------------------------------------------
(αναφορά PIRA3 για την ευρωπαϊκή ΚτΠ)

2.12.3. Είναι η χρέωση αντιπαραγωγική;
  
  [...] Ακόμη και από την σκοπιά μιας διοίκησης  που αναζητά τη 
  μεγιστοποίηση των εσόδων που μπορεί να έχει από τις δραστηριότητές
  της, δεν είναι βέβαιο ότι οι διοικήσεις πράττουν σοφά με το να 
  επιμένουν να χρεώνουν για τη διάθεση δεδομένων. Μια πασίγνωστη 
  περίπτωση είναι αυτή της Αμερικανικής Γεωλογικής Υπηρεσίας  (USGS) 
  η οποία όταν κινήθηκε προς την 'πλήρη ανάκτηση του κόστους' 
  δημιούργησε  μια πτώση στη ζήτηση της τάξης του 60% και ο αριθμός
  των χρηστών έπεσε δραματικά.
_____________________

1. Peter Weiss, Borders in Cyberspace: Conflicting Public Sector 
   Information Policies and their Economic Impacts, Summary Report, 
   U.S. Department of Commerce, National Oceanic and Atmospheric 
   Administration, National Weather Service 

2. Γραφείο Διοίκησης και Προϋπολογισμού του προέδρου των ΗΠΑ (Office 
   of Management and Budget - OMB) 

3. PIRA International (2000), Commercial Exploitation of Europe’s 
   Public Sector Information. Final Report for the European Commission,
   Directorate General for the Information Society 

Κοινωνία της Πληροφορίας: Υπουργείο Εσωτερικών Δημόσιας Διοίκησης και Αποκέντρωσης

Η ευημερία των σύγχρονων κοινωνιών στηρίζεται στην ικανότητα των πολιτών της, των ενώσεών τους και των οργάνων της πολιτείας να παράγουν υλικό και πολιτιστικό πλούτο. Μια κοινωνία, που στηρίζεται στην πληροφορία, αναγνωρίζοντάς την ως σημαντική προϋπόθεση για την ευημερίας της, έχει ανάγκη να δημιουργεί και να συντηρεί αξιόπιστες πηγές που να μπορούν να την παράγουν. Η παραγωγή και διάθεση πληροφοριών και δεδομένων που αφορούν τα δημόσια πράγματα είναι για το λόγο αυτό υποχρέωση της πολιτείας. Η δημόσια πληροφορία που παράγει η πολιτεία πρέπει να είναι αξιόπιστη ώστε να εξαλείφει τις αβεβαιότητες ή τις αμφιβολίες που μπορεί να δημιουργούνται στους πολίτες.

Είναι απαραίτητο επίσης, μια σύγχρονη δημοκρατική πολιτεία, που αξιοποιεί τις ηλεκτρονικές επικοινωνίες, να αναγνωρίζει το γεγονός ότι οι πολίτες δεν είναι απλοί καταναλωτές ανακοινώσεων, ειδήσεων και δευτερογενώς επεξεργασμένων πληροφοριών, αλλά μέτοχοι και συντελεστές των εξελίξεων στην κοινωνία και επομένως η δημόσια πληροφορία τους αφορά άμεσα. Μόνον με την αναγνώριση αυτής της πραγματικότητας και την διακίνηση αξιόπιστης και εύχρηστης πληροφορίας σε ηλεκτρονική μορφή μπορεί μια σύγχρονη κοινωνία να αξιοποιήσει τα πλεονεκτήματα των νέων τεχνολογιών και τη δημιουργικότητα των πολιτών προς όφελός της.

Μία θεμελιώδης μεταρρύθμιση για την ανασυγκρότηση του Ελληνικού κράτους είναι η διαίρεση της χώρας σε νέες διοικητικές μονάδες σύμφωνα με το πρόγραμμα Ι.Καποδίστριας. Η ελληνική πολιτεία, δια του Υπουργείου Εσωτερικών (ΥΠΕΣΔΔΑ), παρέχει πληροφορίες σχετικά με την συγκρότηση και η λειτουργία της νομαρχιακής και τοπικής αυτοδιοίκησης. Μεταξύ των πληροφοριών αυτών είναι και στοιχεία ταχυδρομικών ή ηλεκτρονικών διευθύνσεων για κάθε νομαρχία ή δήμο και χάρτες των νομών με τους δήμους που περιλαμβάνουν.

Δείγματα των χαρτών αυτών (στην αρχική τους ανάλυση χωρίς επεξεργασία) φαίνονται παρακάτω:

Νομός Ιωαννίνων (ΥΠΕΣΔΔΑ)

Νομός Κερκύρας (ΥΠΕΣΔΔΑ)

Μερικές παρατηρήσεις σχετικά με την ποιότητα των πληροφοριών που διατίθενται στο διαδίκτυο από το ΥΠΕΣΔΔΑ:

Εικόνες:
• Είναι κακής ποιότητας και δυσανάγνωστες.
• Δεν περιλαμβάνουν στοιχεία γεωαναφοράς (γεωγραφικό σύστημα αναφοράς, κάναβο, συντεταγμένες γωνιών κλπ), δηλ. αγνοούν τους στοιχειώδεις κανόνες της σχετικής επιστήμης.
• Ενώ διατίθενται ελεύθερα, χωρίς copyright, περιλαμβάνουν χρωματικά στοιχεία (κόκκους) που εμποδίζουν την αντιγραφή τους με φωτοτυπικό ή την ψηφιοποίησή τους, άρα δεν μπορούν να αξιοποιηθούν ούτε για βασικές εργασίες.
• Η σύγκριση των ορίων που παρουσιάζονται σε αυτές τις εικόνες με αυτά που παρέχει ο ΟΚΧΕ αποδεικνύει ότι οι εικόνες του ΥΠΕΣΔΔΑ περιέχουν σοβαρά σφάλματα.
Κείμενα:
• Στις σελίδες κάθε ΟΤΑ, δεν υπάρχει κωδικός ή άλλη αναφορά πέραν του ονόματος (δηλ. δεν υπάρχουν metadata, κωδικός νομού, δήμου κλπ), άρα είναι αδύνατον να συσχετιστούν παρόμοια στοιχεία με βάση έναν ενιαίο κωδικό ΟΤΑ (ιδίως από ηλεκτρονικά συστήματα όταν τα ονόματα των δήμων διαφέρουν κατά τι στον τρόπο που αναγράφονται π.χ. καταλήξεις, δημοτική/καθαρεύουσα κ.λ.π.). Κωδικούς για κάθε ΟΤΑ έχει αναπτύξει η Εθνική Στατιστική Υπηρεσία Ελλάδος (ΕΣΥΕ) και ο Οργανισμός Κτηματολογίου και Χαρτογραφήσεων Ελάδας (ΟΚΧΕ) του ΥΠΕΧΩΔΕ, που όμως και αυτοί διαφέρουν μεταξύ τους.
• Η αρίθμηση που υπάρχει εσωτερικά σε κάθε στοιχείο των πινάκων στη σελίδα ΤΟΠΙΚΗ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ είναι αυθαίρετη και δεν συμπίπτει με τους κωδικούς ΟΤΑ που έχει και χρησιμοποιεί η ΕΣΥΕ ή ο ΟΚΧΕ.
• Η λεπτομερής πληροφορία για κάθε δήμο δεν είναι ενημερωμένη: για παράδειγμα η κ. Φώφη Γεννηματά αναφέρεται ακόμη ως Νομάρχης Αττικής-Πειραιά, ενώ παραιτήθηκε τον Αύγουστο του 2007,
  
  ο Γιώργος Μακρής σαν δήμαρχος Προσοτσάνης Δράμας, ενώ πέθανε στις 6-11-2007.
  
• Από στατιστική ανάλυση των στοιχείων που παραθέτει το ΥΠΕΣΔΔΑ φαίνεται ότι 109 δήμοι ή νομαρχίες από τις συνολικά 1093 εγγραφές, δεν έχουν δηλωμένη διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου, 801 δεν διαθέτουν σελίδα στο διαδίκτυο και 12 τουλάχιστον δήμοι έχουν διευθύνσεις που προσφέρονται δωρεάν από εταιρείες του εξωτερικού, ενώ η συντριπτική τους πλειοψηφία (> 85%) έχει διευθύνσεις από ιδιωτικούς παρόχους (ISP) και όχι από το πρόγραμμα ΣΥΖΕΥΞΙΣ. Ένας έλεγχος τυχαίων δήμων όμως αποδεικνύει ότι τα στοιχεία του ΥΠΕΣΔΔΑ δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα, αφού αρκετοί δήμοι έχουν ιστοσελίδες που δεν αναφέρονται στους πίνακες του ΥΠΕΣΔΔΑ.
• Είναι αξιοσημείωτο ότι οι περισσότερες σελίδες των ΟΤΑ ή της Νομαρχιακής Αυτοδιοίκησης αγνοούν τις βασικές αρχές της "πελατοστρέφειας" (user oriented) στην κατασκευή των δικτυακών τους τόπων, προβάλλοντας κατ' εξοχήν τα πρόσωπα των δημάρχων ή των νομαρχών, σαν να επρόκειτο για τις προσωπικές τους ιστοσελίδες, γεγονός που καθιστά τις σελίδες αυτές δύσχρηστες ή και απωθητικές, ιδίως όταν δεν παρέχουν καμμία ουσιαστική πληροφόρηση.
• Οι κατασκευαστές των σελίδων του ΥΠΕΣΔΔΑ αγνοούν τη βασική υποχρέωση τους να "τρέχουν" οι σελίδες τουλάχιστον στους 2-3 γνωστούς φυλλομετρητές (browsers), δηλ. Internet Explorer, Firefox, Opera, και προβάλλουν σελίδες αποκλειστικά για Internet Explorer, π.χ. η σελίδα Στατιστικά στοιχεία.

Σημειώνεται ότι το ΥΠΕΣΔΔΑ είναι ο φορέας υλοποίησης του προγράμματος "ΣΥΖΕΥΞΙΣ" που έχει σκοπό την προσαρμογή της Ελληνικής δημόσιας διοίκησης στις σύγχρονες ηλεκτρονικές τεχνολογίες μέσω του επιχειρησιακού προγράμματος Κοινωνία της Πληροφορίας του 3ου Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης.

Τα παραπάνω σημεία δείχνουν ότι οι βασικές ειδικές πληροφορίες του δικτυακού τόπου του ΥΠΕΣΔΔΑ για τους ΟΤΑ, δηλ. οι χάρτες και τα στοιχεία διευθύνσεων για τους δήμους και τις νομαρχίες, δεν μπορούν να παρέχουν τρέχουσα, αξιόπιστη και ακριβή πληροφορία στους πολίτες, αντίθετα παρέχουν χαμηλής ποιότητας στιγμιότυπα της πληροφορίας αυτής από το παρελθόν. Προφανείς αιτίες γι αυτό φαίνεται να είναι η έλλειψη βούλησης, η αδυναμία συντονισμού με άλλα υπουργεία, η άγνοια της τεχνολογίας, των απαιτήσεών και των κανόνων της και η απουσία διαδικασίας εξασφάλισης της ποιότητας των σελίδων του δικτυακού τόπου.

Κατ' αυτόν τον τρόπο όμως, παρ' όλη την αρχική προσπάθεια για την κατασκευή ενός χρήσιμου κόμβου παροχής επίσημης λεπτομερούς πληροφόρησης προς τους πολίτες, στην πρώτη σελίδα του οποίου παρατίθεται το Άρθρο 5α, παραγρ.2 του Συντάγματος για την Κοινωνία της Πληροφορίας, ο δικτυακός τόπος του ΥΠΕΣΔΔΑ για τους ΟΤΑ μοιάζει εγκαταλελειμμένος και δεν αποτελεί αξιόπιστη πηγή πληροφορίας σχετικά με την νομαρχιακή και τοπική αυτοδιοίκηση.

_________________
Σχετικά άρθρα:
Κοινωνία της Πληροφορίας: η περίπτωση του ΥΠΕΧΩΔΕ
Κοινωνία της Πληροφορίας: η περίπτωση του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας

Κοινωνία της Πληροφορίας: η περίπτωση του Οργανισμού Πνευματικής Ιδιοκτησίας

Osoi endiaferontai na mathoun perissotera gia tin peirateia logismikou kai gia auton ton Helleniko Organismo, paratithentai katotero oi skopoi tou. Ta keimena einai "Copyright (c) 2007 Hellenic Copyright Organisation". I xrimatodotisi tou site egine me xrimata tis Koinonias tis Pliroforias.

"The Hellenic Copyright Organization (OPI) is a legal entity under private law, located in Athens (5, Metsovou Street) and placed under the supervision of the Ministry of Culture.
...
Furthermore, OPI organizes seminars for the purpose of training and informing judges, lawyers, administrative personnel, authors, rightholders of related rights and students on matters of copyright and related rights and also provides information on matters of copyright and related rights."


Για όσους δεν έχουν το προνόμιο να μιλούν αγγλικά, ή έχουν την απαίτηση ένας οργανισμός της πατρίδας τους να τους απευθύνεται στη γλώσσα που μιλούν, σύμφωνα με το νόμο, ακολουθεί το μεταφρασμένο κείμενο, προς αποφυγήν παρεξηγήσεων, αφού παρ' όλο που υπάρχουν υποτιθέμενοι σύνδεσμοι για ελληνική έκδοση του ιστοτόπου, όπως φαίνεται στα (copyrighted ίσως;) εικονίδια, οι σύνδεσμοι αυτοί είναι νεκροί :

[Ο Οργανισμός Πνευματικής Ιδιοκτησίας είναι νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου με έδρα την Αθήνα και υπό την εποπτεία του Υπουργείου Πολιτισμού.
...
Επί πλέον, ο ΟΠΙ οργανώνει σεμινάρια με σκοπό την εκπαίδευση και την πληροφόριση δικαστών, νομικών, διοικητικού προσωπικού, συγγραφέων, δικαιούχων σχετικών δικαιωμάτων και σπουδαστές σε θέματα κόπιράιτ και σχετικών δικαιωμάτων καθώς επίσης διαθέτει πληροφορίες σε θέματα κόπιράιτ και σχετικών δικαιωμάτων]

Ο ΟΠΙ, του οποίου η σύσταση έγινε με το Προεδρικό Διάταγμα 311/1994 (ΦΕΚ σε μορφή SVG), "προσκαλεί", με χρήματα του 3ου Κοινοτικού Πλαισίου Στήριξης από την Κοινωνία της Πληροφορίας και την εποπτεία του Υπουργείου Πολιτισμού, τους ενδιαφερόμενους να συμμετάσχουν σε φόρουμ, των οποίων ακόμη και η απλή ανάγνωση απαιτεί εγγραφή:

Εκτός αυτού, φροντίζει η πρόσκληση να γίνει με τις κατάλληλες προειδοποιήσεις για το ότι "[χρήση του τόπου χωρίς εξουσιοδότηση απαγορεύεται και μπορεί να υποστείτε αστικές ή ποινικές διώξεις]", ώστε να αποφευχθούν παρανοήσεις για το πως μπορεί να γίνει η ανάγνωση των κειμένων των φόρουμ, όπως φαίνεται στην παρακάτω εικόνα από τη σελίδα εισόδου στο φόρουμ:

Δεν μπαίνουν όμως στον κόπο οι νομικοί του ΟΠΙ να εξηγήσουν σε κάποιο κείμενο, τι ακριβώς συνιστά "unauthorized use of this site" ή έστω authorized use.

Ο ΟΠΙ έχει δημοσιεύσει ένα κείμενο "διαβούλευσης" για την πειρατεία πνευματικά κατοχυρωμένων έργων και τα μέτρα που πρέπει να ληφθούν για να αντιμετωπιστεί. Το κείμενο προσφέρεται για κατέβασμα με την παρακάτω εισαγωγή (κλικ στην εικόνα για τη σελίδα του ΟΠΙ):

Στην εισαγωγή αυτή αλλά και στο κείμενο της "διαβούλευσης" δεν δίνεται καμμία διευκρίνιση για το πως θα χρησιμοποιηθούν οι απαντήσεις στα ερωτήματα της "διαβούλευσης", ούτε αν το σύνολο των απαντήσεων θα γνωστοποιηθεί στους συμμετέχοντες, σαν ελάχιστη ανταπόδοση για τον χρόνο και το ενδιαφέρον τους. Επίσης, ο μη προσδιορισμός του τρόπου καταγραφής και αξιολόγησης της "διαβούλευσης" την καθιστά αδιαφανή και αναξιόπιστη αφού, χωρίς τη δημοσίευση τους μαζί με τις απαντήσεις των συμμετεχόντων, μπορούν εύκολα τα συμπεράσματά της "διαβούλευσης" να θεωρηθούν κατασκευασμένα.

Το ίδιο το περιεχόμενο του ερωτηματολόγιου, το οποίο δεν περιέχει καμμία αναφορά σε άδειες που επιτρέπουν την ελεύθερη διανομή περιεχομένου κατοχυρωμένου με πνευματικά δικαιώματα, είναι ενδιαφέρον, και αξίζει να το διατρέξει κανείς για να διαπιστώσει ιδίοις όμασι την αντικειμενικότητα και την επιστημονική πληρότητα του κειμένου, και να αποφασίσει αν θα το απαντήσει.

Εκτός από το προαναφερόμενο ερωτηματολόγιο, η ιστοσελίδα του ΟΠΙ "τρέχει" και μια δημοσκόπηση με 4 ερωτήσεις σχετικά με το θέμα. Ο τεχνικός τρόπος με τον οποίο γίνεται η δημοσκόπηση δεν έχει κανέναν περιορισμό και δεν κάνει κανέναν έλεγχο στις ψήφους που δέχεται με αποτέλεσμα να είναι δυνατή η πολλαπλή και χωρίς όριο ψηφοφορία, όπως φαίνεται στις διαδοχικές εικόνες:

Το ερωτηματολόγιο της δημοσκόπησης.

Μετά από μία απάντηση, με προτίμηση το 1.

Μετά από 4 ίδιες απαντήσεις από το ίδιο άτομο.

Είναι φανερό ότι μια τέτοια "δημοσκόπηση" είναι πολύ εύκολο να φαλκιδευτεί και να δώσει τα επιθυμητά αποτελέσματα σε οποιονδήποτε το επιχειρήσει. Όμως τέτοιου είδους "αβλεψίες" κάνουν το συνολικό αποτέλεσμα παντελώς αναξιόπιστο, θίγοντας ταυτόχρονα σοβαρά και το κύρος του οργανισμού που τις προωθεί.

Ο Τήλαφος προσπαθεί να καταδείξει την αναγκαιότητα της κυκλοφορίας ελεύθερης δημόσιας πληροφορίας με ελληνικό περιεχόμενο στο διαδίκτυο, φέρνοντας απτά παραδείγματα χρήσης της, επειδή η ελληνική πολιτεία δεν το πράττει. Για τον λόγο αυτό θεωρεί ότι διαδικτυακά εγχειρήματα τύπου ΟΠΙ, που όχι μόνον δεν είναι φιλικά προς τον χρήστη αλλά αντίθετα προσπαθούν να αποθαρρύνουν τη συμμετοχή, πρέπει να στηλιτεύονται δημόσια, γιατί είναι εν τέλει και μειωτικά για τους πολίτες στους οποίους υποτίθεται ότι απευθύνονται (αλλά σε ξένη γλώσσα) και οι οποίοι πληρώνουν αμέσως ή εμμέσως για αυτά, αφού θεωρούν ότι αποδέχονται την πρόχειρη, χαμηλού επιπέδου και χωρίς στοιχειώδη αξιοπιστία αντιμετώπιση των δημοσίων ζητημάτων.

Η πιθανή δικαιολογία ότι η "προσπάθεια" γίνεται για να πειστούν οι ξένοι ότι λαμβάνονται κάποια μέτρα (γι αυτό και είναι μόνον στα αγγλικά), αντιστρατεύεται το ίδιο το εγχείρημα, κυρίως στα μάτια των ιθαγενών πειρατών πνευματικών δικαιωμάτων.

Κοινωνία της Πληροφορίας: η περίπτωση του ΥΠΕΧΩΔΕ

Ένα μεγάλο μέρος των δημόσιων χωρικών δεδομένων που αφορούν την Ελλάδα παράγεται από το ΥΠΕΧΩΔΕ, το υπουργείο περιβάλλοντος, χωροταξίας και δημοσίων έργων. Το ΥΠΕΧΩΔΕ είναι και το υπουργείο των μηχανικών, αφού εκδίδει τις περισσότερες αποφάσεις που τους αφορούν, όπως και τα σχετικά με τις αμοιβές τους από την άσκηση του επαγγέλματος. Είναι επίσης το υπουργείο των εργολάβων και των μεγάλων έργων.

Θα περίμενε κανείς το ΥΠΕΧΩΔΕ να είναι παράδειγμα προσαρμογής στα τεχνολογικά δεδομένα της εποχής και παράδειγμα συνεπούς και αξιόπιστης διάθεσης δημοσίων δεδομένων στον πολίτη. Αυτό βέβαια θα προϋπόθετε προσήλωση σε δηλωμένες αρχές εξυπηρέτησης του πολίτη. Δυστυχώς στις σελίδες που περιγράφουν το αντικείμενο και τις προτεραιότητες του ΥΠΕΧΩΔΕ: δεν υπάρχει ούτε μία αναφορά στην εξυπηρέτηση του επαγγελματία μηχανικού και του πολίτη.

Η ευθύνη του υπουργείου αυτού για την έλλειψη ελεύθερων χωρικών δεδομένων στην Ελλάδα είναι μεγάλη. Οι μόνες πηγές ελεύθερων ηλεκτρονικών χωρικών δεδομένων (όπως τα γεωγραφικά όρια της επικράτειας, των περιφερειών και των νομών) είναι τα αμερικάνικα πανεπιστήμια. Το ΥΠΕΧΩΔΕ έχει το copyright και χρεώνει για όλες τις χωρικές πληροφορίες που παράγει για τα δημόσια πράγματα. Ο πολίτης υποχρεούται να διπλοπληρώνει την πολιτεία (μια φορά για να δημιουργηθούν και μια για να τα αποκτήσει) για να μάθει όσα αποτελούν δικαίωμα αλλά και υποχρέωσή του να γνωρίζει (άγνοια νόμου δεν επιτρέπεται). Τα όρια π.χ. των Οργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης, της βασικής πολιτικής διάρθρωσης της χώρας, χρεώνονται από το ΟΚΧΕ (ΥΠΕΧΩΔΕ) 1450€, και δεν μπορούν να διακινούνται ελεύθερα.

Σε ό,τι αφορά στο ΥΠΕΧΩΔΕ και την έγκυρη δημόσια ηλεκτρονική πληροφορία, αυτή φαίνεται να μεταφράζεται σε νεκρούς ιστοτόπους και ξεχασμένες σελίδες, αντί για Web Services και διαδικτυακές εφαρμογές για τον πολίτη. Οι εικόνες μιλούν από μόνες τους:

Ο δικτυακός τόπος www.thalassa.gr του ΥΠΕΧΩΔΕ. Νεκρός εδώ και καιρό. Έφυγε, πάνω σε μια προσπάθεια ανανέωσης του περιεχομένου του.

Για όσους αναρωτιούνται γιατί πεθαίνουν οι λίμνες και τα ποτάμια στην Ελλάδα, ο ιστότοπος του ΥΠΕΧΩΔΕ , www.thisavros.gr , θα τους πληροφορούσε. Πέθανε κι αυτός, πάνω στην προσπάθεια ανανέωσης του περιεχομένου του.

Η μία και μοναδική στην Ελλάδα εφαρμογή GIS για τον πολίτη, για χωροταξικά θέματα:www3.minenv.gr. Αν λειτουργούσε. Νεκρή κι αυτή εδώ και καιρό.

Μπορεί, αν αρκείται κανείς στην προσωπική του οπτική και εμπειρία, να υπολογίζει τον βαθμό αφομοίωσης των σύγχρονων τεχνολογιών στην Ελλάδα μετρώντας τον αριθμό των blog, τις ταχύτητες σύνδεσης και τον αριθμό των συνδέσεων DSL. Παραβλέποντας το ότι ο μέγιστος αριθμός των ιστολογίων είναι εγκατεστημένος και εξυπηρετείται "δωρεάν" από μεγάλες εταιρείες του εξωτερικού και ότι το μέγα μέρος της πληροφορίας που διακινείται είναι περιεχόμενο διασκέδασης και ειδησεογραφίας, δηλ. μη παραγωγικό.

Αν όμως μιλούμε για μια Κοινωνία που ζει από και με την Πληροφορία, τότε θα πρέπει μάλλον εκτός απ' αυτά να μετρήσει κανείς το είδος, την ποσότητα και την ποιότητα των ηλεκτρονικών υπηρεσιών, των ευκολιών και των πληροφοριών που προσφέρονται στον πολίτη, το παραγωγικό δηλαδή μέρος της χρήσης των σύγχρονων τεχνολογιών.

Η δε πολυδιαφημισμένη "ηλεκτρονική δημοκρατία", χωρίς ηλεκτρονικές υπηρεσίες, ευκολίες και έγκυρες πληροφορίες που να γεννά και να διαθέτει η πολιτεία, όπως δηλώνεται ρητά στο Σύνταγμα σαν υποχρέωσή της, γίνεται άλλη μια μορφή κατ' ευφημισμόν "δημοκρατίας": η δημοκρατία της ηλεκτρονικής διαμαρτυρίας. Μια νεκρή σελίδα, σαν αυτές του ΥΠΕΧΩΔΕ.