Cookies και διαδικτυακές κοινωνίες ΙΙΙ: Μια εργασία της Google

Η λέξη cookies στον τίτλο έχει καί την τεχνική καί την κοινή σημασία.

Στα δύο προηγούμενα άρθρα έγινε αναφορά στην εξουσία που συγκεντρώνουν εταιρείες που ελέγχουν κομβικά σημεία του διαδικτύου και στη δυνατότητα που έχουν να καταγράφουν τα ενδιαφέροντα, τις κινήσεις και, είτε απ' ευθείας είτε μέσα από υπολογισμούς, την πραγματική ταυτότητα των χρηστών.

Από το flickr

Διάβασα πρόσφατα ένα άρθρο με τίτλο Could your social networks spill your secrets? που αναφέρεται σε μια εργασία της Google με τίτλο (Υπο)σκάπτοντας την ιδιωτικότητα στα κοινωνικά δίκτυα, (Under)mining Privacy in Social Networks. Το άρθρο και κυρίως η εργασία αξίζουν τον χρόνο της ανάγνωσής τους από όσους ενδιαφέρονται για τις διαδικτυακές ελευθερίες, τις ατομικές τους αλλά και αυτές των διαδικτυακών κοινοτήτων στις οποίες συμμετέχουν. Το ότι η συγκεκριμένη εργασία γίνεται από την Google δεν είναι χωρίς σημασία.

Από την εισαγωγή έως τα συμπεράσματα της εργασίας, οι πλατφόρμες των εταιρειών της Google (Orkut, Google Reader, Google Talk) αντιμετωπίζονται περίπου ως φυσικά φαινόμενα ή ως "κοινωνικές" πραγματικότητες, αφού δεν εξετάζονται καθόλου οι λόγοι της δημιουργίας τους και η λειτουργία τους πίσω από τη σκηνή (ως εργαλεία αύξησης και εμπλουτισμού των δεδομένων που συλλέγει η Google, που αποτελούν και την κύρια πηγή των κερδών της). Η αγαθότητα των προθέσεων των εταιρειών θεωρείται δεδομένη και εξετάζεται μόνον η δυνατότητα κακοπροαίρετης συνδυαστικής αξιοποίησης των πληροφοριών από τους χρήστες. Η συμμετοχή τής δωρεάν υπηρεσίας e-mail της Google - Gmail στο πρόβλημα αποσιωπάται τελείως παρά το γεγονός ότι αποτελεί βασικό συνδετικό κρίκο σε όλες τις υπηρεσίες της Google¹.

Η εργασία αναφέρεται στις κοινότητες και τις υπηρεσίες Facebook, Orkut, coComment, Google Reader, Google Talk (+gmail) και τα προβλήματα που έχει δημιουργήσει ή επιφυλάσσει η χρήση τους στη διαφύλαξη των προσωπικών δεδομένων των χρηστών τους, όταν συνδυαστούν διακριτές μεταξύ τους πληροφορίες και σχηματιστούν "Κοινωνικά γραφήματα" - social graphs (δες π.χ. για το Google Social Graph API και μερικά παραδείγματα χρήσης του, όπου φυσικά δεν παρουσιάζονται οι δυνατότητες ανάλυσης που υπάρχουν από την πλευρά της Google). Η ενστικτώδης αυτοπροστασία των χρηστών από τον κίνδυνο της έκθεσης τους δεν φαίνεται να λειτουργεί καλά αφού αμβλύνεται από το hype της τεχνολογίας², την αίσθηση της συμμετοχής σε μια κοινότητα, αλλά και από τα προσωπεία και τις υποσχέσεις των εταιρειών.

Ενώ όμως η εργασία των ερευνητών της Google επισημαίνει (στην περίπτωση της coComment, αλλά που συνάγεται και για τις υπόλοιπες από την ανάγνωση όλης της εργασίας) ότι οι απαιτήσεις σε γνώσεις ή η συνειδητή προσπάθεια που ζητείται από τους χρήστες για να αποφεύγουν τις κακοτοπιές είναι υπερβολικά υψηλές, στο τέλος καταλήγει με προτάσεις που κάνουν τις απαιτήσεις αυτές ακόμη υψηλότερες, προσθέτοντας στην προβληματική λογική ακόμη περισσότερη τεχνολογία. Το ζητούμενο της μεγιστοποίησης των αριθμού των διασυνδέσεων μεταξύ των χρηστών (υπό την ομπρέλα της Google) δεν εξετάζεται ως μια πιθανή μεταβλητή στη γέννηση και την μεγέθυνση του προβλήματος αλλά αντίθετα φαίνεται να είναι μια αφανής σταθερά, που πρέπει απαραίτητα να ικανοποιείται με κάθε κόστος (για τους χρήστες).

Τέλος, δεν αποτελεί έκπληξη το ότι οι εταιρείες "κοινωνικών μέσων", μη θέλοντας να χαλάσουν με "ασήμαντα" θέματα (όπως τα οικονομικά) την ειδυλλιακή εικόνα του κόσμου που δημιουργούν, σιωπούν. Οι κοινωνικοί χώροι αποδεικνύονται ιδιαίτερα ευαίσθητοι στην κοινωνική προσφορά και σε ό,τι φέρει το επίθετο "κοινωνικό" και είναι "δωρεάν". Μια σύγκριση όμως των εγχειρημάτων του ανοιχτού λογισμικού με τις εταιρείες social media, σαν αυτές που αναφέρονται στην εργασία της Google, θα είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον, δείχνοντας π.χ. το πώς περιγράφονται οι στόχοι τους στα "About..." των ιστοσελίδων τους^{3, 4, 5, 6, 7} και ποιες είναι οι λεπτομέρειες των οικονομικών ζητουμένων και μεγεθών τους, αν δίνονται^{8, 9}.

Είναι φυσικά αναμενόμενο από εταιρείες που γιγαντώθηκαν στις συνθήκες πολυχρωμίας και κοινωνικότητας που δημιούργησε το διαδίκτυο να μην επαναλαμβάνουν λάθη του παρελθόντος¹⁰, αλλά να διδάσκονται και να κάνουν τις μπίζνες τους μακριά από τους προβολείς.

_____________________________________
¹Gmail, Google's free email service, offers built-in chat using the Google Talk network.. Aπό τη σελίδα About Google Talk, με πολλές ακόμα αναφορές στην κοινή τους λειτουργία.
²Έξυπνος τίτλος άρθρου για τα "δώρα" ενός άλλου κολοσσού: It’s Not a Donation, It’s Addictionware
³About Mozilla, Το Μανιφέστο του Mozilla
⁴Wikipedia:About
⁵About Facebook
⁶About Orkut
⁷About coComment
⁸Όπως για παράδειγμα της Wikipedia, Financial Statements Questions and Answers, Finance report
⁹ή τoυ Mozilla Foundation (Mozilla Foundation Documents).
¹⁰Στο πρόσφατο παρελθόν, η Microsoft με πληρωμένες μελέτες είχε επιχειρήσει να δείξει πόσο ασύμφορη είναι η δωρεάν χρήση του Linux και του ανοιχτού λογισμικού (How Windows Reduces TCO, Microsoft's Tired TCO Toffee).

Cookies και διαδικτυακές κοινωνίες ΙΙ: (Αυτο) κριτική

Όταν το πρόσωπο του τέρατος δεν μας τρομάζει, έχουμε αρχίσει να του μοιάζουμε
Μάνος Χατζιδάκις

Με την εξάπλωση της χρήσης του ιστού και την αύξηση των προσωπικών ιστοσελίδων και ιστολογίων και με τη δημιουργία διαδικτυακών κοινωνιών τύπου Facebook κλπ, δημιουργήθηκαν και εμφανίστηκαν στο προσκήνιο και καινούρια ζητήματα που αφορούν τη δημόσια έκφραση, την ηθική των διαδικτυακών κοινωνιών κ.ά. Ταυτόχρονα, αναπτύχθηκε και μια ανάγκη που τείνει να ισορροπεί την πρωτόγνωρη έκθεση των ατόμων στην δημοσιότητα: η ανάγκη της διατήρησης της ανωνυμίας τους. Το δικαίωμα στην ανωνυμία ήταν πάντοτε σημαντική συνιστώσα της ατομικής ελευθερίας.

Στις διαδικτυακές κοινωνίες η ανωνυμία είναι μάλλον ο κανόνας, αφού η αποσύνδεση της διαδικτυακής περσόνας από την πραγματική προσωπικότητα είναι εύκολη και πολλές φορές υποχρεωτική (όπως στα παιγνίδια όπου ο παίκτης καλείται να διαλέξει τον χαρακτήρα του). Η χρήση της ανωνυμίας ή μιας φτιαχτής περσόνας διευκολύνει τη συμμετοχή σε διαδικτυακές κοινωνικές δραστηριότητες, αποσυνδέοντας το άτομο από την ταυτότητά του. Για τον λόγο αυτό οι περισσότερες πλατφόρμες κοινωνικών δικτύων δίνουν την τεχνική δυνατότητα ανώνυμης ή ψευδώνυμης συμμετοχής των χρηστών. Όμως πολλές φορές οι τεχνολογίες λύνουν ένα πρόβλημα αλλά δημιουργούν πεδίο για την ανάπτυξη άλλων.

Μια συνηθισμένη χρήση της τεχνολογίας των cookies είναι στη μέτρηση της επισκεψιμότητας ενός ιστοτόπου, που γίνεται με την απόθεση ενός cookie στον υπολογιστή του χρήστη. Η χρήση αυτή είναι απολύτως θεμιτή και ο μηχανισμός της απλός και κατανοητός από ανθρώπους με λίγες τεχνικές γνώσεις. Το σημαντικό σε αυτήν την περίπτωση είναι ότι τη συλλογή της διαδικτυακής κίνησης κάνει μόνον ο συγκεκριμένος ιστότοπος. Αντίθετα τα cookies της Google (με τη χρήση του urchin.js και του cookie __utmz) παρακολουθούν την διαδρομή των χρηστών από την αρχική σελίδα (που μπορεί να είναι άσχετου ιστοτόπου) έως την παρακολουθούμενη, και μαζί με την διεύθυνση IP κάνουν εύκολη την καταγραφή όλων των διαδικτυακών διαδρομών και ακόμα, μετά από λίγο χρόνο, κάνουν εφικτή την ταύτιση του ανώνυμου χρήστη με ένα φυσικό πρόσωπο, συνδυάζοντας πληροφορίες από ξεχωριστές ιστοσελίδες. Αυτό μπορεί να συμβεί ΜΟΝΟΝ όταν για όλες τις σελίδες υπάρχει ένας ΚΟΙΝΟΣ ΣΥΛΛΕΚΤΗΣ της κίνησής τους, πράγμα μου συμβαίνει με την τεράστια εξάπλωση που έχει πια η υπηρεσία Google Analytics:

Για να γίνει κατανοητός ο κίνδυνος έκθεσης προσωπικών δεδομένων, συνηθειών, δραστηριοτήτων κλπ όταν χρησιμοποιείται ένας ΚΟΙΝΟΣ ΣΥΛΛΕΚΤΗΣ της κίνησης δισεκατομμυρίων ιστοσελίδων, παραθέτω την παρακάτω εικόνα από έναν ιστότοπο με πορνογραφικό υλικό, που χρησιμοποιεί την υπηρεσία Google Analytics. Η εικόνα δείχνει την πρώτη σελίδα και τις τεχνικές λεπτομέρειες των cookies από το addon Firecookie του Firefox:


Στην εικόνα φαίνονται τα cookies που στέλνει η Google μέσα από μια ανεξάρτητη σελίδα, με τη χρήση των scripts ga.js ή urchin.js. Με την χρήση αυτού του κώδικα που εξυπηρετείται από servers της Google, η εταιρεία θα συλλέξει την πληροφορία της κίνησης μαζί με το IP του χρήστη. Σε κάποια επόμενη (ή προηγούμενη) σελίδα που θα επισκεφτεί ο χρήστης, όπως π.χ. το ηλεκτρονικό του ταχυδρομείο στο gmail, το δικό του blog ή το λογαριασμό του στο Facebook κλπ, ή ακόμα και στα στοιχεία που αναφέρουν άλλοι γι αυτόν, θα συλλέξει περισσότερες προσωπικές πληροφορίες και σε λίγο διάστημα θα έχει σχηματίσει ένα πλήρες προφίλ για το φυσικό πρόσωπο (θα του έχει "ράψει κοστούμι" στην αργκό της ΕΥΠ). Απ' τη στιγμή αυτή και μετά, κάθε κίνηση του χρήστη μπορεί με ευκολία να ταυτίζεται με το φυσικό πρόσωπο χωρίς αμφιβολίες. Αν κάποιος αναλογιστεί ποια είναι η καθημερινή του ρουτίνα στο διαδίκτυο, θα καταλάβει αμέσως με πόση ευκολία κάθε διαδικτυακή κίνηση και συνεδρία μπορεί να ταυτίζεται με το φυσικό του πρόσωπο.

Για μια ιστοσελίδα που δεν έχει διαφημίσεις (που θα μπορούσαν ίσως να δικαιολογήσουν την χρήση της υπηρεσίας Google Analytics για εμπορικούς λόγους) και εξυπηρετείται από το δικό της εξυπηρετητή (server) ο συνδυασμός ενός session cookie μαζί με τη χρήση της κεφαλίδας HTTP Referer, που δείχνει ποιες ιστοσελίδες άλλων αναφέρονται στη συγκεκριμένη, φαίνεται να είναι υπεραρκετός για τα στατιστικά ενός ιστότοπου, και για πολλές άλλες χρήσεις. Σε τέτοιες περιπτώσεις η χρήση των υπηρεσιών παρακολούθησης της κίνησης Google Analytics δεν φαίνεται να δικαιολογείται, ιδίως στην περίπτωση κοινωνικών δικτύων ή πολιτικών οργανισμών, δεδομένου του ότι επιτρέπει τη συλλογή πληροφοριών κίνησης των αναγνωστών τους από τρίτα μέρη χωρίς τη συνειδητή τους γνώση και συγκατάθεση.

Οι κάτοχοι ιστοσελίδων ή ιστολογίων στις πλατφόρμες Blogger, Wordpress κ.ά. δεν έχουν τη δυνατότητα να αποφύγουν την καταγραφή των κινήσεων τους αφού απαιτείται η χρήση cookies για την είσοδο στα εργαλεία των ιστολογίων και για την εισαγωγή άρθρων, αλλά χρησιμοποιείται και το δέλεαρ των στατιστικών της επισκεψιμότητας (που είναι μια αναγκαιότητα) για να αποσπάσει την συγκατάθεση των ιστολόγων στην καταγραφή. Μάλιστα η πλατφόρμα Wordpress χρησιμοποιεί cookies της Google χωρίς αυτό να είναι απαραίτητο για τη λειτουργία της.

Οι παραπάνω διαπιστώσεις ισχύουν και για τον Τήλαφο, και επιβάλλουν πιθανότατα αλλαγή στις προτεραιότητες του (ασφάλεια πριν από το κόστος) και στην πλατφόρμα που εξυπηρετεί τις ιστοσελίδες του.

Μερικά παραδείγματα χρήσης cookie από πολιτικούς οργανισμούς, με τη βοήθεια του addon Firecookie του Firefox (στις 10-1-2009):

ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ

Ο ιστότοπος www.europarl.europa.eu χρησιμοποιεί ένα δικό του cookie με διάρκεια όση και η επίσκεψη.

ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΒΟΥΛΗ

Ο ιστότοπος www.parliament.gr χρησιμοποιεί την υπηρεσία παρακολούθησης της κίνησης Google Analytics αποθηκεύοντας τα cookies __utma __utmb __utmc _utmz στους υπολογιστές των επισκεπτών από 1 ημέρα έως 2 χρόνια, και ένα cookie που στέλνει ο server του για τη διάρκεια της σύνδεσης.

ΠΡΩΘΥΠΟΥΡΓΟΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

Ο ιστότοπος www.primeminister.gr χρησιμοποιεί ένα δικό του cookie με διάρκεια όση και η επίσκεψη.

ΝΔ

Ο ιστότοπος www.nd.gr χρησιμοποιεί ένα δικό του cookie με διάρκεια όση και η επίσκεψη.

ΠΑΣΟΚ

Ο ιστότοπος www.pasok.gr χρησιμοποιεί την υπηρεσία παρακολούθησης της κίνησης Google Analytics αποθηκεύοντας τα cookies __utma __utmb __utmc _utmz στους υπολογιστές των επισκεπτών από 1 ημέρα έως 2 χρόνια, και ένα cookie που στέλνει ο server του για τη διάρκεια της σύνδεσης.

ΚΚΕ

Ο ιστότοπος www.kke.gr δεν χρησιμοποιεί cookies.

ΣΥΡΙΖΑ

Ο ιστότοπος http://www.syriza.gr χρησιμοποιεί την υπηρεσία παρακολούθησης της κίνησης Google Analytics αποθηκεύοντας τα cookies __utma __utmb __utmc __utmz στους υπολογιστές των επισκεπτών από 1 ημέρα έως 2 χρόνια, και ένα cookie που στέλνει ο server του για τη διάρκεια της σύνδεσης.

ΛΑ.Ο.Σ

Ο ιστότοπος www.laos.gr χρησιμοποιεί ένα δικό του cookie με διάρκεια όση και η επίσκεψη.

INDY.GR

Ο ιστότοπος indy.gr χρησιμοποιεί ένα δικό του cookie με διάρκεια όση και η επίσκεψη.

TV χωρίς σύνορα

Ο ιστότοπος www.tvxs.gr χρησιμοποιεί την υπηρεσία παρακολούθησης της κίνησης Google Analytics αποθηκεύοντας τα cookies __utma __utmb __utmc __utmz στους υπολογιστές των επισκεπτών από 1 ημέρα έως 2 χρόνια, ένα cookie που στέλνει ο server του για τη διάρκεια της σύνδεσης καθώς και cookies της υπηρεσίας καταγραφής doubleclick.net και της clearspring.com

Η παρατήρηση ότι το Ευρωκοινοβούλιο, ο πρωθυπουργός, η ΝΔ, το ΚΚΕ και το ΛΑΟΣ σέβονται την ιδιωτικότητα των χρηστών του ιστοτόπου τους ενώ η Βουλή, το ΠΑΣΟΚ και ο ΣΥΡΙΖΑ φαίνεται να αδιαφορούν, έχει ενδιαφέρον αν δεν είναι σύμπτωση, αν λάβει κανείς υπ' όψη του τις αρχές που διακηρύσσει ο κάθε πολιτικός οργανισμός.

Τα ζητήματα που προκύπτουν από τη χρήση των τεχνολογιών του διαδικτύου είναι πολλά. Το πρόταγμα για μια κοινωνία των πολιτών απαιτεί απαντήσεις σε σημαντικά ερωτήματα που έχουν σχέση με τη φύση του δημόσιου χώρου στον οποίο εκφράζεται η κοινωνία αυτή: ποιος κατέχει τον δημόσιο χώρο, ποιος και γιατί τον πληρώνει και τί κερδίζει, ποιες δεσμεύσεις υπάρχουν, πόσο γνωστές και αποδεκτές είναι οι συνθήκες λειτουργίας του και με ποιόν τρόπο μπορούν να αλλάξουν, πώς υλοποιούνται και πώς ελέγχονται οι πράξεις και οι αποφάσεις αυτού που κατέχει το δημόσιο χώρο κλπ.

(συνεχίζεται...)
__________________________________
Προφυλάξεις:
http://www.imilly.com/google-cookie.htm
http://www.eff.org/wp/six-tips-protect-your-search-privacy
http://www.eff.org/deeplinks/2004/04/gmail-rough-guide-protecting-your-privacy
http://www.templetons.com/brad/gmail.html

Cookies και διαδικτυακές κοινωνίες

Οταν το πρόσωπο του τέρατος δεν μας τρομάζει, έχουμε αρχίσει να του μοιάζουμε
Μάνος Χατζιδάκις

Το άρθρο Η Μεγ. Βρετανία σύντομα με ελεγχόμενο internet στο metablogging.gr αναφέρεται σε ένα θέμα μεγάλης σημασίας για την καθημερινή διαδικτυακή ζωή, του οποίου οι περισσότεροι από μας είτε αγνοούν την ύπαρξη ή τις λεπτομέρειες, είτε γνωρίζοντάς τες αδιαφορούμε για τις συνέπειές του. Το άρθρο καταλήγει "Η κοινωνία των πολιτών πρέπει να το αντιληφθεί σαν στρατηγική της προτεραιότητα την ανάγκη να αντιταθεί σε παρόμοιες μεθοδεύσεις. Γιατί απλά αν δεν το κάνει, θα απωλέσει το τελευταίο της έρεισμα."

Ο Τήλαφος και τα datablog που λειτουργεί δεν απαιτούν τη χρήση cookies για καμμία από τις λειτουργίες τους. Η εισαγωγή δεδομένων ή σχολίων μπορεί να γίνει και ανώνυμα, ή ψευδώνυμα. Για τους λόγους που περιγράφονται σε αυτό το άρθρο, είναι καλύτερο να ρυθμίσετε τον browser σας ώστε να αρνείται τα cookies, εκτός από τις ειδικές περιπτώσεις που εσείς θα επιλέξετε να τα δέχεστε.

Συμφωνώ απόλυτα με τις ανησυχίες που εκφράζονται στο άρθρο και σημειώνω ιδιαίτερα την πρόταση "Οι εξουσίες εδραιώνονται ελέγχοντας κομβικά σημεία της λειτουργίας των κοινωνιών" μέσα στο άρθρο.

Εδώ και πολλά χρόνια μεγάλες εταιρείες, όπως Yahoo, Google, Facebook κλπ, έχουν υποδομές που είναι κομβικά σημεία λειτουργίας των διαδικτυακών κοινωνιών. Έχοντας διαπιστώσει ότι η διάθεση δωρεάν υπηρεσιών και διευκολύνσεων στο διαδίκτυο λειτουργεί όπως τα γλυκά στα παιδιά (η ονομασία "cookie" φαίνεται δεν είναι καθόλου τυχαία), πολλές εταιρείες φροντίζουν για την ικανοποίηση αναγκών του διαδικτυακού κοινού (που συχνά δημιουργούν οι ίδιες), ανέξοδα για τους χρήστες και χωρίς κάποια εμφανή βλάβη των συμφερόντων τους ή κάποια άλλη εμφανή αρνητική επίπτωση στην καθημερινότητά τους. Από τα παραπάνω δεν εξαιρείται φυσικά ούτε ο Τήλαφος, που χρησιμοποιεί την πλατφόρμα Blogger και την υπηρεσία Maps της Google, επειδή ακριβώς είναι δωρεάν.

Φαινομενικά λοιπόν, όλα έχουν καλώς, αφού κανείς δεν εξαναγκάζει κανέναν να συμμετάσχει, να πληρώσει, να αγοράσει κάτι, κι αφού όλες οι συνθήκες είναι δηλωμένες και αποδεκτές μέσω των αδειών χρήσης. Έτσι θα ήταν το πράγμα αν δεν υπήρχε αυτή η πρόταση από το άρθρο που σημειώνω παραπάνω. Οι εταιρείες αυτές έχουν ήδη εδραιώσει ισχυρότατες εξουσίες, ελέγχοντας κομβικά σημεία των διαδικτυακών κοινωνιών. Κατέχοντας τις περισσότερες από τις υποδομές όπου δημιουργούνται, διακινούνται και αποθηκεύονται η αλληλογραφία, οι κινήσεις, οι παρέες, οι απόψεις και η συμπεριφορές των ατόμων, οι εταιρείες αυτές γνωρίζουν ήδη αναρίθμητες προσωπικές λεπτομέρειες για κάθε άτομο ή οργανισμό, που οι κρατικές υπηρεσίες συνήθως απαγορεύεται από το νόμο να καταγράφουν και να γνωρίζουν. Γι αυτό και η σκέψη της Βρετανικής κυβέρνησης να ελέγξει το διαδίκτυο αποτελεί δυσάρεστη είδηση, ενώ το γεγονός ότι η Google, η Yahoo το Facebook κ.ά. το κάνουν ήδη εδώ και πολύν καιρό περνά πια σχεδόν απαρατήρητο.

Η μεγάλη πλειοψηφία των χρηστών του διαδικτύου αγνοεί τις τεχνικές λεπτομέρειες των ηλεκτρονικών και διαδικτυακών υποδομών, όπως και τις δυνατότητες των ιδιοκτητών τους να προσδιορίζουν μέχρι και την ταυτότητα των χρηστών, με τη χρήση π.χ. δωρεάν λογαριασμών αλληλογραφίας, πλατφορμών κοινωνικής δικτύωσης, μηχανών αναζήτησης, χρήση cookies^* κλπ. Οι περισσότεροι απ' τους χρήστες που έχουν οι ίδιοι κάποια διαδικτυακή παρουσία και αφιερώνουν χρόνο και ενέργεια σε αυτήν την υπόθεση, έχουν ασφαλώς λόγο να θέλουν να γνωρίζουν πόσο ελκυστικές είναι οι σελίδες τους στους επισκέπτες, ποια θέματα ενδιαφέρουν περισσότερο, κλπ. Με την ικανοποίηση αυτής της ανάγκης, η συντριπτική πλειοψηφία των blogger δέχεται αναγκαστικά ή και συμφωνεί στο "δίκαιο" (fair) της παρακολούθησής τους (και των περισσότερων αναγνωστών τους) από την πάροχο "μητέρα εταιρεία". Άλλοι πάλι, επιθυμώντας να γνωρίζουν ακόμη και ποιοι συγκεκριμένοι αναγνώστες τους διαβάζουν ποια συγκεκριμένα άρθρα, χρησιμοποιούν εξαιρετικά αμφισβητήσιμες μεθόδους για να το πετύχουν, πιθανότατα αγνοώντας το γεγονός ή αδιαφορώντας γι αυτό. Μιλώ για απλούς ανθρώπους, φίλους bloggers της διπλανής πόρτας.

Τα ζητήματα που προκύπτουν από τη χρήση των τεχνολογιών του διαδικτύου είναι πάρα πολλά, και είναι τεχνικής, οικονομικής, νομικής ή και ηθικής φύσης. Δυστυχώς, δεν υπάρχει στον κόσμο "δωρεάν γεύμα" (There Is No Such Thing As A Free Lunch). Το πρόταγμα για μια κοινωνία των πολιτών απαιτεί απαντήσεις και σε σημαντικά ερωτήματα που έχουν σχέση με τη φύση του δημόσιου χώρου στον οποίο εκφράζεται η κοινωνία αυτή: ποιος κατέχει τον δημόσιο χώρο, ποιος και γιατί τον πληρώνει και τί κερδίζει, πόσο γνωστές και αποδεκτές είναι οι συνθήκες λειτουργίας του και με ποιόν τρόπο μπορούν να αλλάξουν, πώς υλοποιούνται και πώς ελέγχονται οι πράξεις και οι αποφάσεις αυτού που κατέχει το δημόσιο χώρο κλπ. Δημόσιοι χώροι είναι η Βουλή, τα ΜΜΕ, το διαδίκτυο και τα κοινωνικά μέσα, το καφενείο του χωριού.

Ειδικά στο καφενείο του χωριού όμως, ο καθένας ξέρει τι πληρώνει και γιατί.

(Συνεχίζεται...)
________________________________
^*Τα cookies, όπως και το τραπεζομάχαιρο της κουζίνας, δεν είναι από μόνα τους κακά. Είναι ο τρόπος που τα χρησιμοποιεί κανείς που κάνει τη διαφορά.

Δεν φτάνει να σιωπά κανείς

Η οργισμένη αντίδραση των νέων δεν είναι μόνον μια αποτυχία της κυβέρνησης να δώσει διέξοδο στα προβλήματα τους και προοπτική στη ζωή τους. Δεν είναι μόνον μια αποτυχία του κατεστημένου συστήματος να κερδίσει την εμπιστοσύνη των πολιτών, να κάνει τους θεσμούς να λειτουργήσουν, να βγάλει ασπροπρόσωπους τους επαγγελματίες της πολιτικής.

Είναι πρωτίστως μια τεράστια αποτυχία του προοδευτικού κινήματος να αιχμαλωτίσει τη φαντασία των νέων ανθρώπων μετατρέποντας την ορμή των νιάτων τους σε βία δημιουργού, σε όραμα πλάστη και τέχνη χτίστη.

Η μεγαλύτερη αποτυχία δεν είναι το έγκλημα ενός ηλίθιου αστυνομικού. Είναι η ιδεολογική γύμνια της γενιάς που στα νιάτα της εκσπερμάτωσε επαναστατικά και τώρα ιδιωτεύει. Που ανίκανη να πρωτοστατήσει πια στο χτίσιμο ενός νέου οράματος τώρα απολαμβάνει ηδονοβλεπτικά την τυφλή βία των αποδιωγμένων από την πολιτική και την κοινωνία νέων. Είναι η θλιβερή εικόνα του μαστροπού ποιητή που μετράει τα αργύρια της πόρνης του.

Κάτι στο "προοδευτικό" κίνημα δεν πάει καθόλου καλά. Η αρρώστια της ναρκισιστικής του παράδοσης στη δύναμη των καπνογόνων εντυπώσεων και της φλεγόμενης εικόνας, η ένοχή του σιωπή, ρίχνει στο σκοτάδι την κοινωνία. Λείπουν απ' τους δρόμους οι εργάτες και οι αγρότες και δεν ξέρει κανείς πώς να χτίζει τα γκρεμισμένα και να φυτεύει τα καμένα.

Γερασμένη ιδεολογία δεν είναι η μη κατανόηση των νέων. Είναι η ατολμία για ουσιαστική Πράξη, η ανικανότητα για συνεύρεση με τον Άλλον, είναι η διαμαρτυρία που τα σπάει όλα για να μη φανεί ανίκανη.

Βλέπω τριγύρω γέρους ανθρώπους να τρεκλίζουν δείχνοντας με το δάχτυλο τούς άλλους.

Το διαδικτυακό παζάρι και η χαμένη μάχη της πολιτείας

Βατερλώ, από το Flickr

Η αναζήτηση υποκινητών στους συμμετέχοντες στα τρέχοντα γεγονότα έχει αφήσει πολλούς απογοητευμένους. Η αντίδραση των νέων είναι αυθόρμητη, ταχύτατη και κάτω από τα ραντάρ της αντίληψης των απ' έξω. Οι νέοι παίζοντας στα δάχτυλα τις νέες τεχνολογίες καταφέρνουν να οργανώσουν μέσα σε ελάχιστο χρόνο τόσες συγκεντρώσεις σε όλη την Ελλάδα, που καθιερωμένοι πολιτικοί οργανισμοί με πείρα, χρήμα και στόχο αδυνατούν και να πλησιάσουν ακόμα. Όποιος ρωτήσει κάποιον νεαρό πώς γίνεται, η απάντηση που θα πάρει είναι: "SMS και προώθηση ημέηλ". Η θεωρία έχει εδώ και καιρό εξηγήσει τις λεπτομέρειες για την λειτουργία και την τοπολογία των "Μικρών κόσμων" της "Κοινωνικής δικτύωσης" (π.χ. μεταξύ άλλων τα: Six degrees of separation και Small world experiment ).

Ο τρόπος και το είδος της πληροφόρησης που έχουν καθημερινά οι νέοι επηρεάζει σημαντικά τις αντιλήψεις τους. Και μόνον το γεγονός ότι η νεολαία ενημερώνεται, "ζει" και οργανώνει ένα μεγάλο μέρος της ζωής της αλλά και την ίδια της τη δράση μέσα στο διαδίκτυο, ενώ σνομπάρει και απαξιώνει τα "κλασικά" ΜΜΕ, δείχνει, σε όποιον ενδιαφέρεται για τις διεργασίες που συμβαίνουν στους κόλπους της, το περιβάλλον το οποίο διαμορφώνει και τις απόψεις της.

Όμως το φαινόμενο της κοινωνικής δικτύωσης που εδώ και χρόνια αναπτύσσεται σε όλον τον κόσμο μέσω του διαδικτύου είναι για την ελληνική πολιτεία και τους περισσότερους έλληνες πολιτικούς terra incognita. Όπως για όλα τα πράγματα για τα οποία έχει άγνοια, η πρώτη αντίδραση ενός συντηρητικού οργανισμού είναι η αποφυγή των κινδύνων που συνεπάγονται και η μη συμμετοχή. Αυτό ακριβώς κάνει και η ελληνική πολιτεία και πολλοί πολιτικοί όλων των αποχρώσεων: αρνούνται εδώ και χρόνια να αναγνωρίσουν το νέο πολιτικό πεδίο που διαμορφώνει το διαδίκτυο, αρκούμενοι σε κενές αναλύσεις του γενικότερου πλαισίου με γνώσεις και εργαλεία της εποχής της δικής τους νεότητας. Και η παταγώδης αποτυχία τους πλήττει πρώτους απ' όλους τους πιο ένθερμους θιασώτες των νέων τεχνολογιών και μαζί και τους πιο ευαίσθητους: τους νέους. Το πάλαι ποτέ “χάσμα των γενεών” επιστρέφει δριμύτερο και μέσω διαδικτύου, υπό το βάρος της αποτυχίας του πολιτικού συστήματος να παράγει εμπιστοσύνη στη λειτουργία του.

Το νέο πολιτικό πεδίο του διαδικτύου

Για να λειτουργήσει η πολιτεία στο νέο γι' αυτήν πεδίο του διαδικτύου δεν αρκεί μόνον η πρόληψη από τις διωκτικές υπηρεσίες του ηλεκτρονικού εγκλήματος (π.χ. των αυτοκτονιών μέσω διαδικτύου ή της παιδικής πορνογραφίας). Η αντιμετώπιση του διαδικτυακού "παζαριού"^{1, 2} ως χώρου εκκόλαψης και γέννησης παραβατικότητας είναι άλλη μια αποτυχία κατανόησης της φύσης του σύγχρονου αυτού πολιτικού περιβάλλοντος. Οι νέοι συχνάζουν εδώ και χρόνια στο διαδικτυακό παζάρι γιατί από τη φύση του είναι ένας χώρος ανωνυμίας και ελευθερίας (ή ανευθυνότητας, ανάλογα με την οπτική του καθενός).

Μια πολιτεία που στέκεται φοβικά μπροστά στο διαδικτυακό παζάρι ή εξαντλεί την παρουσία της στην αστυνόμευσή του και στην παραγωγή με δημόσιο χρήμα άχρηστων ιστοτόπων είναι ένας εχθρός και ένας απόβλητος του παζαριού, και δεν θα υπάρξει ποτέ ως ισότιμος συναλλασσόμενος εκεί μέσα. Αντίθετα θα πυροδοτεί με κάθε ευκαιρία ένα παιγνίδι "κλέφτες κι αστυνόμοι" όπου οι πιο ανόητοι και προβληματικοί των τελευταίων θα δημιουργούν πάντα ολέθρια αποτελέσματα για το σύνολο.

Αυτό που φαίνεται να μην κατανοεί επίσης η ελληνική πολιτεία, είναι ότι δεν μπορεί να τα βάλει με τους 15χρονους μέσα στην έδρα τους, το διαδίκτυο, και να νικήσει. Γι αυτό και οι ρητορείες του πρωθυπουργού και των κυβερνητικών παραγόντων για "δημοκρατία" ισοδυναμούν με πανωλεθρία στο πεδίο αυτής της μάχης: οι 15άρηδες βιώνουν ήδη από τα γεννοφάσκια τους μια διαδικτυακή δημοκρατία και μιαν ελευθερία που οι πολιτικοί ούτε να φανταστούν μπορούν μέσα στους συμβιβασμούς τους, στους περιορισμούς και την ταπεινωτική φίμωση που τους επιβάλλει η κομματική τους πειθαρχία και οι προσωπικές τους επιλογές για τα δικά τους συμφέροντα και την πολιτική τους επιβίωση.

Για να έχει μια ελπίδα η πολιτεία στο πεδίο αυτό, θα πρέπει να κατανοήσει τους κανόνες του, να συμμετέχει η ίδια στην ανταλλαγή "προϊόντων" στο διαδραστικό διαδικτυακό παζάρι, να γίνει ελκυστική στα μάτια των νέων και των άλλων χρηστών του ελληνικού διαδικτύου. Είναι όμως πολύ αμφίβολο, δεδομένης της γραφειοκρατίας και του συντηρητισμού των δομών και των υπαλλήλων της, αν έχει την πείρα, την ευελιξία και την θέληση για μια οργανωμένη είσοδο στο παζάρι του διαδικτύου. Είναι λοιπόν το παιγνίδι χαμένο;

Η απάντηση είναι όχι.

Το διαδικτυακό παζάρι οργανώνει και διακινεί πληροφορίες, προσωπικές, εταιρικές ή δημόσιες. Η επιτυχία στο παζάρι αυτό συνίσταται στην προσφορά ελκυστικού και χρήσιμου προϊόντος στους πελάτες/χρήστες. Και η πολιτεία διαθέτει ένα πολύ δυνατό χαρτί για μια είσοδο στο διαδικτυακό παζάρι: τα δημόσια δεδομένα.

Τα δημόσια δεδομένα

Η πολιτεία είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός δημόσιων δεδομένων στην Ελλάδα, αλλά ταυτόχρονα και από τα μεγαλύτερα εμπόδια στην ανάπτυξη του ελληνικού διαδικτυακού παζαριού, γιατί ενεργεί σαν μονοπώλιο για αυτά τα προϊόντα, που πνίγει την αγορά πριν καν αυτή αναπτυχθεί. Στερεί το ελληνικό διαδικτυακό παζάρι από προϊόντα που θα το έκαναν ελκυστικό και θα του αύξαναν την κίνηση και τη συμμετοχή, κυρίως των νέων που είναι οι συχνότεροι και οι πιο επινοητικοί χρήστες του. Με τον τρόπο αυτό, δηλαδή αρνούμενη η πολιτεία να συνεισφέρει στο διαδικτυακό παζάρι τα κοινά αγαθά που του ανήκουν, αφού έχουν παραχθεί με δημόσιο χρήμα, καταδικάζει στην ουσία και τον εαυτό της στην ανυπαρξία, εγκαταλείποντας τη μάχη του διαδικτύου στα χέρια ανταγωνιστικών ιδεών και προϊόντων πριν καν την αρχίσει, και μαζί μ' αυτήν και τους νέους. Στο διαδίκτυο κυριαρχεί αρνητικότητα και απαξία για την συνεισφορά της ελληνικής πολιτείας, κι οι λίγες εξαιρέσεις που υπάρχουν τονίζουν τα μεγάλα κενά.

Θα μπορούσε να αντιλεχθεί ότι η πολιτεία ξοδεύει πολλά χρήματα για έργα της Κοινωνίας της Πληροφορίας. Η τεράστια καθυστέρηση όμως στην υλοποίηση του προγράμματος αυτού από την έναρξή του το 2000 είναι ενδεικτική της ένδειας ιδεών και της αμηχανίας των πολιτικών μπροστά στο άγνωστο αυτό αντικείμενο. Η Κοινωνία της Πληροφορίας ακόμα κι ως εφαρμοσμένη πολιτική, δηλ. η ΚτΠ. Α.Ε., δεν ανήκει στην πραγματικότητα στο διαδικτυακό παζάρι αλλά στον καθεδρικό της πολιτείας και ακολουθεί τους ίδιους κανόνες. Ως μέτρο της κοινωνικότητας της Κ.τ.Π. θα μπορούσε να θεωρηθεί το ποσοστό των έργων που παράγονται με κονδύλιά της και διατίθενται στο κοινό με άδειες ανοιχτού λογισμικού (BSD, GPL, CC κ.λ.π.). Μια επίσκεψη στο διαδικτυακό τόπο της ΚτΠ Α.Ε. είναι διαφωτιστική για την απουσία τέτοιων έργων από την θεματολογία των έργων που προκηρύσσονται.

Πολλοί, που δεν κατανοούν την κοινωνική σημασία που έχει η παρουσία της πολιτείας στο διαδικτυακό γίγνεσθαι, βλέπουν το διαδίκτυο μόνον σαν ένα σύνολο έργων εκσυγχρονισμού της αγοράς, με την έννοια της μηχανοργάνωσης και των υποδομών. Αρκετοί απ' αυτούς, θαμπωμένοι από τα διεθνή τεχνολογικά επιτεύγματα, φαντάζονται και προπαγανδίζουν π.χ. ως άμεση προτεραιότητα και ως προοδευτική πολιτική την εγκατάσταση οπτικών ινών σε κάθε σπίτι, δεδομένης και της σχετικής ευκολίας με την οποία γίνεται εκταμίευση κονδυλίων για εργολαβίες κατασκευών και προμήθειας υλικών, αποτυγχάνοντας όμως ή και αδιαφορώντας για το αν υπάρχουν και ποια είναι τα κοινωνικά, πολιτικά και οικονομικά οφέλη από τέτοιες προτεραιότητες και υποτιμώντας την ανάγκη και τις απαιτήσεις οργάνωσης και παραγωγής περιεχομένου, που είναι σημαντικά για τη λειτουργία του διαδικτύου σαν τοπική κοινωνική και πολιτική αγορά.

Η παράδοση της ελληνικής διοικητικής μηχανής στη εκπόνηση, χρηματοδότηση και κυρίως στη λειτουργία διαδικτυακών έργων με κοινωνική ή συμμετοχική φυσιογνωμία είναι ελάχιστη, αντίθετα με άλλες χώρες που έχουν ήδη επενδύσει στην ανάπτυξη του κοινωνικού κεφαλαίου του διαδικτυακού παζαριού σε πολλούς τομείς του κοινωνικού και πολιτικού γίγνεσθαι. Αυτή η ελάχιστη παράδοση, αν δεν υπάρξει βελτίωσή της, προδικάζει και την έκβαση κάθε μάχης που δίνει η πολιτεία στο πεδίο του διαδικτύου. Ένα μέτρο της επιτυχίας των διαδικτυακών εγχειρημάτων της ελληνικής πολιτείας είναι ο αριθμός των χρηστών ή η επισκεψιμότητά τους, πληροφορίες που θα έπρεπε να δημοσιεύονται ώστε να είναι δυνατή η αποτίμηση της απόδοσης της λειτουργίας τους από τους φορολογούμενους πολίτες.

Η αδυναμία των πολιτικών οργανισμών

Η ηθική που ισχύει στις κοινότητες του διαδικτύου είναι η ίδια περίπου ηθική που ισχύει και στο ανοιχτό λογισμικό: πάρε ό,τι βρεις ελεύθερο, αλλά όταν κερδίζεις απ' αυτό, δώσε και συ κάτι ανάλογο σε αντάλλαγμα.

Στο σημείο αυτό εντοπίζεται κατά την άποψή μου και ένας από τους λόγους αποτυχίας πολλών πολιτικών οργανισμών να καταγράψουν μετρήσιμα πολιτικά οφέλη σε μεγαλύτερη από το κομματικό τους κοινό εμβέλεια στο διαδικτυακό χώρο. Η υστέρησή τους στην κατανόηση του διαδικτυακού πολιτικού πεδίου τους οδηγεί στην αντιμετώπιση του ως απλού μέσου διανομής ηλεκτρονικών προκηρύξεων και ανακοινώσεων. Μπορεί μετά την εφεύρεση της τυπογραφίας και του πολύγραφου το βιβλίο, η εφημερίδα και η προκήρυξη να παίζουν σημαντικό ρόλο στη διάδοση πολιτικών ιδεών και στην ενημέρωση, όμως η παγκόσμια παρουσία του διαδικτύου με τη διαδραστική λειτουργία του και η ευκολία της δημοσίευσης και της αναζήτησης πληροφοριών έχει αλλάξει ριζικά το τοπίο εδώ και σχεδόν μια γενιά. Το τεράστιο πλήθος των εργαλείων που προσφέρονται δωρεάν μέσω διαδικτύου δημιουργεί ήδη ένα σύνολο προσδοκιών που απαιτούν εκπλήρωση από όποιον επιχειρεί στο χώρο αυτό. Η αλλαγή που συμβαίνει είναι ποιοτική, της ίδιας ή μεγαλύτερης βαρύτητας με την εφεύρεση της τυπογραφίας, και απαιτεί σοβαρότατη και σε βάθος κατανόηση της φύσης της. Απαιτεί ακόμη όραμα και πρόγραμμα από όποιον επιθυμεί να διαδραματίσει κάποιο ρόλο στις πολιτικές εξελίξεις του μέλλοντος.

Η αποτυχία των πολιτικών οργανισμών, ιδίως των αυτοπροσδιοριζόμενων ως προοδευτικών, βρίσκεται στην απόρριψη στην πράξη της ηθικής των διαδικτυακών κοινωνιών, δηλ. την επιστροφή αξιοποιήσιμου προϊόντος στην κοινωνία, που λόγω του μεγέθους τους θα μπορούσαν να δημιουργήσουν οι οργανισμοί αυτοί. Αναπαράγουν δηλαδή την ιδιοτέλεια που διέπει τους μηχανισμούς τους, αυτή τη φορά όμως σε ένα χώρο που έχει άλλες δυνατότητες και τρέφει άλλες προσδοκίες, αγνοώντας την αξία του παραδείγματος που έχουν ανάγκη και με επίταση ζητούν οι πολίτες, αλλά και τις ίδιες τις πρακτικές τους σε παλαιότερες εποχές, όταν εκτός από κομματικό περιεχόμενο παρήγαγαν και αξιόλογο κοινωνικό έργο.

Προϊόν στο διαδίκτυο δεν μπορεί να είναι μόνον η είδηση, που σαν τέτοια έχει πολύ σύντομη ημερομηνία λήξης, ούτε φυσικά μόνον η προκαλυμμένη ή απροκάλυπτη κομματική αρθρογραφία και η περί αυτήν συνάθροιση αναγνωστών ή σχολιαστών, ούτε και μπορεί η απουσία άλλου πρακτικού και αξιοποιήσιμου προϊόντος να αναπληρωθεί από τη “δημοσιογραφία των πολιτών”. Κατά την άποψή μου, ακόμη και στην καλύτερή της μορφή, η δημοσιογραφία/ειδησεογραφία δεν παύει να είναι μια meta-πράξη, μια πράξη που δείχνει πιθανώς την ουσία αλλά δεν αποτελεί η ίδια ουσία (παρά μόνον ίσως για τους επαγγελματίες της). Η κυριαρχία μιας αντίληψης που εννοεί το διαδίκτυο αποκλειστικά ως δημοσιογραφικό/ειδησεογραφικό μέσο κρύβει τις πραγματικές δυνατότητες της τεχνολογίας αυτής και δυστυχώς αιτιολογεί και την σχεδόν παντελή απουσία άλλων διαδικτυακών υπηρεσιών από το ελληνικό διαδίκτυο (π.χ. webservices).

Το ζητούμενο σήμερα από την πολιτεία και τους πολιτικούς οργανισμούς, όσον αφορά τους νέους και τον χώρο στον οποίο συχνάζουν, το διαδίκτυο, είναι να συγκροτούν πρακτικές προτάσεις που να πλουτίζουν το ελληνικό διαδικτυακό περιεχόμενο με δημόσια τεχνικά και πολιτιστικά προϊόντα υψηλής ποιότητας και αξίας, χτίζοντας και ενισχύοντας και με αυτόν τον τρόπο την εμπιστοσύνη των νέων στους θεσμούς και τις διεργασίες της ελληνικής κοινωνίας μέσα στην οποία ζουν και την συμμετοχή τους σε αυτές.

_______________________________
¹ Eric S. Raymond, The Cathedral and the Bazaar (Ο Καθεδρικός και το Παζάρι)
² Ο καθεδρικός και το παζάρι της πολιτικής Ι

Η σύγχρονη Πνύκα

Συνέλευση πολιτών στην Πνύκα, από το Flickr.

Με στόχευση, συμμετοχή, και μεθοδικότητα, το ιστολόγιο Λόφοι Φιλοπάππου ασχολείται με την προστασία των δημόσιων χώρων (αρχαιολογικών, πρασίνου κ.λ.π.) της Πνύκας και της ευρύτερης περιοχής του Φιλοπάππου και την προσβασιμότητά τους απ' το κοινό, γιατί η καλύτερη προστασία τους είναι η αγάπη των κατοίκων.

Στο ιστολόγιο περιγράφονται τα προβλήματα, οι ανοιχτές συνελεύσεις και οι δράσεις των πολιτών και υπάρχει πλούτος πληροφοριών και επιμελημένη συλλογή γεωγραφικών στοιχείων για την περιοχή και τα προβλήματα της. Δείχνουν πώς καλλιεργούνται διαδικασίες ελέγχου της εξουσίας στο επίπεδο των πολιτών, που ξεπερνούν την συνηθισμένη παθητική διαμαρτυρία χτίζοντας το περιβάλλον μιας σύγχρονης "εκκλησίας του δήμου" για τα θέματα που τους απασχολούν, και προσφέροντας επί πλέον με τη σωστή τεκμηρίωση που παρέχουν και ένα μέτρο σύγκρισης για τις πληροφορίες και τις υπηρεσίες που παρέχουν και οι φορείς της πολιτείας.

Επειδή πολλοί "αναρωτιούνται" τις τελευταίες μέρες για τις αιτίες της εκρηκτικής οργής η οποία καταλαμβάνει μεγάλο τμήμα της ελληνικής κοινωνίας, διαβάστε π.χ. στο φάκελο Διονύσου για τον τρόπο που αντιμετωπίζονται οι καταγγελίες των πολιτών, για καταπατήσεις και αυθαιρεσίες που γίνονται εντός του αρχαιολογικού χώρου, από τους "ειδικούς" της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ακροπόλεως (Α’ ΕΠΚΑ). Με κάποιες από τις απόψεις ή και τις δράσεις των πολιτών μπορεί ίσως κανείς να διαφωνήσει, όμως οι ενέργειες τους είναι ανοιχτές στην κριτική και διαφανείς και στοχεύουν στον έλεγχο αυτών που παρανομούν, όπως και οι πληροφορίες που συλλέγονται είναι ανοιχτές και προσιτές στον καθένα χωρίς προϋποθέσεις, σε αντίθεση με την καθιερωμένη πολιτική κρυπτότητας των "ειδικών" της πολιτείας, που δεν έχουν μάθει να ελέγχονται και να συνδιαλέγονται με τους πολίτες.

Αυτή όμως η διαφορά είναι που φέρνει και την έκρηξη της οργής.

Η αξία της συμμετοχής

Ένας από τους μεγαλύτερους κινδύνους που αφορά την "επόμενη μέρα", είναι η προσπάθεια αναζήτησης νέων "σωτήρων" που θα μας βγάλουν από την κρίση. Όχι τόσο γιατί δεν υπάρχουν ηγέτες ή σχηματισμοί που να μπορούν να το κάνουν, αλλά γιατί οι "σωτήρες" για να λειτουργήσουν ως τέτοιοι απαιτούν πάντα μεγάλη επένδυση πίστης από αυτούς που τους ακολουθούν, πράγμα που αναπόφευκτα, ακόμα και με τις καλύτερες προθέσεις και προϋποθέσεις, γεννά στο μέλλον τη στιγμή μιας προδοσίας.

Cairo Bazaar by John F. Lewis
Από το Flickr

Κι έτσι το φταίξιμο δεν είναι ποτέ μόνον της μιας πλευράς. Ο "πιστός" ευθύνεται γιατί απαλλάσσει τον εαυτό του από την υποχρέωσή να συμμετέχει ενεργά στη δημιουργία της λύσης, είτε με πρόφαση την απόλυτη πίστη του είτε με την εξαγορά της υποχρέωσης με την ψήφο του. Όμως η απόλυτη πίστη ή η ψήφος χωρίς τη συμμετοχή χρησιμοποιούνται σχεδόν πάντα για να νομιμοποιήσουν την αυθαιρεσία ή την αδικία, γεννώντας έτσι, μέσα σε έναν φαύλο κύκλο, την προδοσία. Δεν υπάρχει υποκατάστατο της συμμετοχής.

Το παράδειγμα του καθεδρικού και του παζαριού είναι κι εδώ χρήσιμο. Ο καθεδρικός φοβίζει και υποβάλλει, απαιτεί πίστη σε απίστευτα πράγματα χωρίς να σηκώνει πολλές απόψεις κι αμφισβητήσεις, και συχνά καταλήγει ένα απλό τουριστικό αξιοθέατο. Το παζάρι από την άλλη είναι προσιτό κι ανθρώπινο, λύνει προβλήματα κι ανάγκες και χρειάζεται, για να υπάρχει και να λειτουργεί, συμμετοχή, συνδιαλλαγή και ποικιλία απόψεων και προϊόντων.

Οι μεγαλοστομίες για τη δημοκρατία είναι οικτρά ψέμματα και δεν πείθουν κανέναν όταν αυτή η "δημοκρατία" δεν έχει τα απαραίτητα συστατικά που την κάνουν τέτοια. Μια δημοκρατία είναι ψεύτικη όταν της λείπουν η συναπόφαση, η διαφάνεια κι ο έλεγχος και, βεβαίως, δεν χτίζεται με ψήφους αλλά με συμμετοχή και ενδιαφέρον.

Αλλιώς, αντί για πολίτες, θα πρέπει να μας αρκεί η έννοια και η μοίρα των ιδιωτών. Όπως διασώζεται στην αγγλική λέξη idiots.

Όπου δεν ακούγεται αηδόνι, ακούγεται κοκτέιλ Μολότωφ.

Εδώ και πολύν καιρό βλέπουμε να συσσωρεύεται στη χώρα οργή από τα αδιέξοδα του είδους της πολιτικής που ασκείται. Μόνον οι ανόητοι, οι εμπαθείς ή οι ένοχοι αδυνατούν να αντιληφθούν το μέγεθος των προβλημάτων που διαπερνούν την ελληνική κοινωνία ως αποτέλεσμα αυτής της πολιτικής. Μέσα από την περιορισμένη κλίμακα των θεμάτων με τα οποία ασχολείται αυτό το ιστολόγιο διακρίνονται καθαρά οι σημαντικές αστοχίες και καθυστερήσεις του δικτύου της εξουσίας στην Ελλάδα να αναγνωρίσει και να αντιμετωπίσει τις κοινωνικές συνθήκες που έχουν ήδη από καιρό εγκατασταθεί στον τόπο. Το βέβαιο είναι ότι, λόγω και της διεθνούς οικονομικής κρίσης, τα χειρότερα είναι μπροστά.

Οφείλουμε να αναγνωρίσουμε το γεγονός ότι σε σημεία πολιτικού και κοινωνικού ασυνεχούς (με τη μαθηματική έννοια), όπως είναι οι εξεγέρσεις, τα όρια μεταξύ σωστού και λάθους φαίνονται να είναι απροσδιόριστα. Η πεποίθηση μου είναι ότι ο δρόμος για την επίλυση των προβλημάτων σε μια κοινωνία που γερνάει και κερματίζεται είναι η προώθηση νέων ανθρώπων και νέων ιδεών, η περισσότερη και καλύτερη συμμετοχή και συζήτηση για την ουσία, ο περισσότερος έλεγχος των αρχόντων κι όχι η περισσότερη βία.

Οι πολιτικοί σχηματισμοί που θα προτείνουν συγκεκριμένα και πρακτικά μέτρα προς αυτήν την κατεύθυνση θα μπορέσουν να δημιουργήσουν βάσεις εμπιστοσύνης για ένα δίκαιο διάλογο στην κοινωνία. Φαίνεται όμως σαν η εξέγερση και το τίμημα αίματος να είναι ο μόνος τρόπος για να ανοίξουν τα κλειστά μάτια και τα αφτιά του κατεστημένου συστήματος εξουσίας. Αλλά αυτή είναι μια αποτυχία που καταγράφεται στη συλλογική εμπειρία και μνήμη και δεν συγχωρείται.

Το σύνολο των τεχνικών πειραμάτων του Τήλαφου αφορά τη συμμετοχή των πολιτών στα κοινά και την κατάκτηση μιας νέας ισορροπίας μεταξύ πολιτών και πολιτείας που να αφορά το κοινό συμφέρον. Οι λύσεις που διαφαίνονται (ένα μικρό μέρος των οποίων επιχειρεί να εφαρμόσει αυτό το ιστολόγιο) είναι εφικτές και υλοποιήσιμες, αλλά απαιτούν ρητές δεσμεύσεις και όχι γενικολογίες ή ευχολόγια.

__________________________________________

Κάνε άλμα
πιο γρήγορο απ' τη φθορά.

Όταν ακούς "τάξη"
ανθρώπινο κρέας μυρίζει.

Όταν η συμφορά συμφέρει
λογάριαζέ την για πόρνη.

__________________________________________

Ο τίτλος και τα γνωμικά είναι από τα Ανοιχτά Χαρτιά και τη Μαρία Νεφέλη του Οδυσσέα Ελύτη.

Πολιτική και διαμεσολάβηση

Για τους περισσότερους, πολιτική σημαίνει βραδινό δελτίο ειδήσεων, δημοσκοπήσεις και δηλώσεις ειδικών, επαφές υψηλού επιπέδου και δημοσιότητα, αιτήματα δι' αντιπροσώπων, κομματική πειθαρχία και αναμονή των εκλογών για μια καλύτερη μέρα και μοίρα.

Για κάποιους άλλους, πολιτική σημαίνει κυρίως μη διαμεσολάβηση. Σημαίνει ενασχόληση με την ουσία των προβλημάτων από τα ίδια τα πολιτικά υποκείμενα, τους πολίτες. Γι' αυτούς, πολιτική είναι οι ενέργειες των πολιτών που παράγουν αποτέλεσμα, κι όχι τα αποτελέσματα της διερμηνείας των απόψεών τους από διαμεσολαβητές.

Θα απορεί κανείς γιατί τόσα χρόνια η ανάγκη για ανοιχτή δημόσια πλήροφορία δεν έχει βρει αναγνώριση και ικανοποίηση στη χώρα μας. Η συζήτηση γι αυτήν δεν είναι ούτε καινούργια, ούτε και η ανάγκη τοπική ελληνική ιδιαιτερότητα. Εν τω μεταξύ βέβαια, οι άλλοι έχουν κινήσει...

Όπως είπε πρόσφατα και ο φίλος Θανάσης Π., "δημοκρατία στο διαδίκτυο σημαίνει δημόσια πληροφορία από webservice". Δεν θα μπορούσα να συμφωνήσω περισσότερο με αυτήν τη φράση: δημόσια πληροφορία, απευθείας απ' την πηγή, χωρίς αστοχίες, αβλεψίες, ερμηνίες και παντοειδή σκόπιμα καρυκεύματα.

Ανοιχτή δημόσια πληροφορία σημαίνει κυρίως μή διαμεσολάβηση. Το άνοιγμα της δημόσιας πληροφορίας δεν το επιθυμούν κυρίως όσοι έχουν αναλάβει είτε αυτόκλητα είτε "ex officio" ρόλο διαμεσολαβητού και κεχαγιά του πολίτη.

Ή ρόλο μεσσία.

Ο Καθεδρικός και το Παζάρι της πολιτικής ΙΙΙ: Ο οικοΤόπος στο Παζάρι

Υπολογίζοντας στην ανεκτικότητα του Παζαριού σε δοκιμές, ο Τήλαφος ετοίμασε ένα datablog για την δημιουργία ενός περιβαλλοντικού χάρτη της Ελλάδας με την καταγραφή περιβαλλοντικών προβλημάτων από τους πολίτες. Ο οικοΤόπος είναι κάτι σαν aggregator για περιβαλλοντικές ειδήσεις, με γεωγραφική αναφορά: κάθε πληροφορία αρχειοθετείται με βάση το είδος του προβλήματος και τον τόπο όπου συμβαίνει. Οι πληροφορίες μπορούν να προέρχονται από παρατηρήσεις αναγνωστών ή από ειδήσεις σε ιστοσελίδες τρίτων. Ιστολόγια ή ιστοσελίδες που έχουν θέματα περιβαλλοντικού ενδιαφέροντος, μπορούν να αναρτούν στον οικοΤόπο συνοπτικές περιγραφές με συνδέσμους προς τις ειδήσεις τους, δίνοντας στους αναγνώστες του οικοΤόπου ή τους χρήστες της ροής του (feed) τη δυνατότητα να τις επισκεφτούν για να διαβάσουν ολόκληρα τα άρθρα στις σελίδες τους.

Τον οικοΤόπο δεν τον ενδιαφέρει η επισκεψιμότητά του, αφού δεν περιέχει πολιτικό κους-κούς ή απόψεις, και δεν ασχολείται με την υπόλοιπη επικαιρότητα. Τον ενδιαφέρει όμως πάρα πολύ η συμμετοχή των πολιτών στη συλλογή της πληροφορίας που καταγράφει και, κυρίως, η χρήση τους από όσο το δυνατόν περισσότερους, παντελώς ελεύθερα, μέσω του feed που λειτουργεί σαν web sevice.

Από την πρώτη σελίδα του οικοΤόπου:

Στον οικοΤόπο κατασκευάζουμε έναν μεγάλο χάρτη με περιβαλλοντικά προβλήματα απ' όλη την Ελλάδα.

Για να γίνει αυτό, βοηθάμε να συγκεντρωθούν τοπικές περιβαλλοντικές πληροφορίες μαζεύοντάς τες από ανθρώπους που τις γνωρίζουν ή από τις καθημερινές ειδήσεις. Όποιος θέλει, μπορεί να συνεισφέρει και τις δικές του πληροφορίες. Τις πληροφορίες αυτές μπορεί να τις χρησιμοποιήσει ελεύθερα και όποιος άλλος τις χρειάζεται.

Για να δειτε χάρτες με τις πληροφορίες, πατήστε το εικονίδιο που υπάρχει δίπλα στον κάθε τίτλο ή δείτε έναν μεγάλο χάρτη με τα τελευταία περιβαλλοντικά προβλήματα που καταγράφηκαν.

Για το πώς μπορείτε να χρησιμοποιήσετε τις πληροφορίες του οικοΤόπου στη δική σας ιστοσελίδα ή blog, διαβάστε εδώ.

Για την πολιτική συλλογής και διάθεσης των πληροφοριών, διαβάστε εδώ.

Τι κερδίζουν οι χρήστες από τον οικοΤόπο;

Οι απλοί επισκέπτες: βρίσκουν ένα διαδικτυακό χώρο με συγκεντρωμένα ανά νομό, δήμο, και είδος περιβαλλοντικά προβλήματα, που μπορούν με μεγάλη ευκολία να δουν σε ηλεκτρονικούς χάρτες.

Οι περισσότερο συνειδητοποιημένοι επισκέπτες: Μπορούν με πολύ απλό τρόπο, να προσθέσουν κάποιο πρόβλημα που οι ίδιοι γνωρίζουν, να ανακτήσουν το σύνολο των προβλημάτων που έχουν καταγραφεί για έναν τόπο και να το προωθήσουν στις τοπικές ή εθνικές αρχές απαιτώντας τη λύση τους.

Οι ιστολόγοι ή αυτοί που διατηρούν ιστοσελίδες με περιβαλλοντολογικό περιεχόμενο: Δίνοντας μια μικρή παράγραφο και τον σύνδεσμο προς την σελίδα τους όπου περιγράφεται το πρόβλημα με το εργαλείο εισαγωγής πληροφοριών ecoTopos, και χωρίς καν να επισκεφτούν τη σελίδα του datablog, κάνουν γνωστό σε περισσότερους το πρόβλημα και ταυτόχρονα αυξάνουν τις επισκέψεις στις σελίδες τους.

Οι της τοπικής αυτοδιοίκησης: Επισκεπτόμενοι τον οικοΤόπο μπορούν να ανακτήσουν καταλόγους με το σύνολο των καταγραμμένων προβλημάτων της περιοχής ευθύνης τους, να τους χρησιμοποιήσουν για τον προγραμματισμό των ενεργειών τους κ.λ.π. Σε ιδανικότερες καταστάσεις, συμβάλλουν και οι ίδιοι στη συγκέντρωση των προβλημάτων.

Ο οικοΤόπος άνοιξε, επισκεφτείτε τον!

Ο Καθεδρικός και το Παζάρι της πολιτικής ΙΙ

Όταν η πολιτεία αδρανεί ή αποτυγχάνει

Πολλές προσπάθειες της ελληνικής πολιτείας για την ηλεκτρονική ενημέρωση του πολίτη σε θέματα περιβάλλοντος, έχουν άδοξο τέλος, δημιουργώντας την πεποίθηση ότι γίνονται απλώς και μόνον για την εκταμίευση των χρημάτων από κοινοτικά προγράμματα κι όχι γιατί αποτελούν μέρος μιας σταθερής και αξιόπιστης πολιτικής προς αυτήν την κατεύθυνση. Μερικά ενδεικτικά παραδείγματα:

www.thalassa.gr,  www.thisavros.gr,  www3.minenv.gr,  www.evrotas.gr

Η αποτυχία του κατ' εξοχήν υπεύθυνου οργάνου της πολιτείας για το περιβάλλον, του Υπουργείου Περιβάλλοντος Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων να αποτελέσει αξιόπιστη πηγή λεπτομερούς πληροφόρησης των πολιτών, όπως φαίνεται στη σχετική με το περιβάλλον ιστοσελίδα του "ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ" όπου παρατίθενται χύδην εγκύκλιοι, ειδήσεις και κάποιες εκθέσεις, αλλά τραγικά απουσιάζουν λεπτομερείς πληροφορίες για τα χιλιάδες περιβαλλοντικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν πάρα πολλοί τόποι της χώρας, δημιουργεί ένα τεράστιο κενό στην προσπάθεια συνειδητοποίησης των περιβαλλοντικών προβλημάτων και δημιουργίας εθνικής στρατηγικής αντιμετώπισης τους για τα χρόνια που έρχονται.

Επί πλέον, ο τρόπος που λειτουργεί η διοίκηση, σε εθνικό ή τοπικό επίπεδο, δεν διευκολύνει την συμμετοχή των πολιτών στις διαδικασίες της και τη συνεισφορά τους σε τομείς που εκείνη παρουσιάζει εμφανείς και χρόνιες αδυναμίες, όπως αυτός του περιβάλλοντος. Η αδυναμία των πολιτικών σχηματισμών να εκφράσουν απ' ευθείας τις ανάγκες και τις ανησυχίες των πολιτών με διεξοδικό τρόπο και η κρίση εμπιστοσύνης που καταγράφεται προς αυτούς, ισοδυναμεί τελικά με πραγματικό αποκλεισμό των πολιτών από όλες σχεδόν τις πολιτικές διεργασίες του τόπου τους.

Ο πολίτης, σε μια πολιτεία που δεν ενδιαφέρεται για τη συμμετοχή του και δεν διαθέτει θεσμούς που να του την εξασφαλίζουν, πέραν της μίας μοναδικής ανά 4ετία έκφρασής του με ψήφο, βρίσκει διέξοδο στην μεμψιμοιρία ή, στην καλύτερη περίπτωση, την μηδενιστική διαμαρτυρία. Αισθάνεται απομονωμένος από το ευρύτερο κοινωνικό του περιβάλλον, αποδυναμωμένος και ξένος.

Το Παζάρι των πολιτών

Το ερώτημα που τέθηκε στο προηγούμενο άρθρο, Ο Καθεδρικός και το Παζάρι της πολιτικής, για το πώς μπορούν οι ίδιοι οι πολίτες να συνεισφέρουν στη δημιουργία απτού αποτελέσματος, εκεί που τα όργανα της πολιτείας αδρανούν ή αδιαφορούν, θα μπορούσε να απαντηθεί με τη λογική του "παζαριού" των πολιτών: οι ίδιοι οι πολίτες συνεργάζονται για τη δημιουργία του αποτελέσματος, βοηθώντας ή, στη χειρότερη περίπτωση, υποκαθιστώντας τους μηχανισμούς της πολιτείας. Το πλήθος και η διασπορά των πολιτών είναι δύο μεγέθη που μπορούν να προσφέρουν σημαντικά οφέλη σε μία πολιτεία που μπορεί να τα αξιοποιήσει.

Στις δυο παρακάτω εικόνες φαίνεται σχηματικά μια διαδικασία αντιμετώπισης προβλημάτων, από τη δημιουργία τους έως την δημοσίευση της επίλυσή τους.

Στον "κύκλο του Καθεδρικού" η ευθύνη για την επίλυση των προβλημάτων ενός τόπου και όλες οι ενέργειες ανήκουν στον Καθεδρικό, τηλ. την πολιτεία. Οι περιορισμένες δυνατότητες της πολιτείας, περιορίζουν και το τελικό αποτέλεσμα

Στον "κύκλο του Καθεδρικού μέσ' το Παζάρι" η ευθύνη για την επίλυση των προβλημάτων ενός τόπου και οι ενέργειες μοιράζονται στο Παζάρι και στον Καθεδρικό, δηλ. στους πολίτες και την πολιτεία. Οι περιορισμένες δυνατότητες της πολιτείας στον εντοπισμό και την καταγραφή προβλημάτων διευρύνονται από το πλήθος και την διασπορά των πολιτών και πολλαπλασιάζουν το τελικό αποτέλεσμα, επικεντρώνοντας τις ενέργειες της πολιτείας στην επίλυση τους. Η διπλή δημοσιοποίηση τόσο της αρχικής καταγραφής του προβλήματος από τους πολίτες όσο και της επίλυσής του, αποτελούν μέτρο της απόδοσης και εγγύηση της διαφάνειας των ενεργειών της πολιτείας.

Θα περιβαλλοντικά προβλήματα έχουν την δυνατότητα να αποτελέσουν έναν πόλο συνεργασίας για πολλούς πολίτες στο Παζάρι των διαδικτυακών κοινωνικών μέσων. Η παρατήρηση, ότι δεν παρέχονται από την πολιτεία δημόσια δεδομένα για τα περιβαλλοντικά προβλήματα που υπάρχουν ανά την Ελλάδα, μπορεί να αποτελέσει το έναυσμα για τη δημιουργία ενός πεδίου δοκιμής μιας τέτοιας συλλογικότητας. Η δημιουργία δωρεάν υποδομών που να αξιοποιούν τη δημοτικότητα των κοινωνικών μέσων του διαδικτύου, παράλληλα ή έξω από τους μηχανισμούς της πολιτείας, συγκεντρώνοντας και αρχειοθετώντας τοπικές πληροφορίες για θέματα περιβάλλοντος θα μπορούσε, χωρίς απαιτήσεις δέσμευσης, συνέπειας και συνέχειας από τους πολίτες, να δώσει διέξοδο στη διάθεση τους για ευκαιριακή συνεισφορά και μοίρασμα, προβάλλοντας ταυτόχρονα και την ατομική διάσταση της προσφοράς τους.

Το διαδικτυακό Παζάρι από τη φύση του είναι ιδιαίτερα ανεκτικό σε δοκιμές, δημιουργεί νέες δομές και δεν φοβάται και πολύ τις αποτυχίες. Αναζητά νέους χώρους δράσης και δημιουργίας, καλοδέχεται τους ευκαιριακούς συνεργάτες, προβάλλει τα καλά "προϊόντα" και σνομπάρει τα κακά, ανάλογα με τη διάθεση και τα ήθη της εποχής και του μέσου. Το διαδικτυακό Παζάρι δεν είναι κανένας τόπος αγίων, είναι όμως ένας τόπος όπου το "πολιτικώς ορθό" και η "αγιοσύνη" όσων την επικαλούνται για τον εαυτό τους δοκιμάζονται και αμφισβητούνται στο φως της ημέρας και υπό τα βλέμματα όλων. Δεν υποκαθιστά το βάθος της γνώσης των ειδικών, αλλά μπορεί να συνεισφέρει στους κοινούς στόχους με το πλάτος της γνώμης και της δράσης των πολλών.

Το διαδικτυακό Παζάρι δεν είναι πανάκεια για όλα τα προβλήματα, είναι όμως μια νέα αγορά όπου η ισηγορία δεν είναι το ζητούμενο αλλά το δεδομένο, και όπου κυκλοφορούν ή αναζητούνται στόχοι, μέθοδοι και αποτελέσματα, που η κάθετα δομημένη πολιτεία δεν διανοείται ακόμη να επεξεργαστεί και να υιοθετήσει.

(Συνεχίζεται)

Η δημόσια πληροφορία και ο καιρός

Η πιο καθημερινή, σύντομη κουβέντα που ανταλλάσσουν οι άνθρωποι, και ένας μόνιμος ανά τους αιώνες προβληματισμός τους, αφορά τον καιρό. Συζητούν με ευκολία, άλλοτε με αδιαφορία άλλοτε με ανησυχία "περί ανέμων και υδάτων". Τους απασχολεί τι καιρό θα κάνει, τι ρούχα να φορέσουν, αν θα πάρουν ομπρέλα, αν θα βρίσκουν μέσα στη βροχή ταξί ή αν πρέπει να πάρουν το αμάξι, κλπ.

Θα περίμενε κανείς ότι η πληροφορία για τον καιρό θα είναι ελεύθερη όπως ο αέρας και η βροχή. Ότι αφού είναι μια τόσο βασική για την καθημερινότητα του πολίτη πληροφορία, και συχνά για την επιβίωση του, θα την διέθεταν ελεύθερη για χρήση οι υπηρεσίες της πολιτείας, αφού ούτως ή άλλως χρεώνεται ο κρατικός προϋπολογισμός για τη λειτουργία τους και τη δημιουργία της πληροφορίας.

Υπάρχει κανείς, για να φέρω ένα παραπλήσιο παράδειγμα, που να θεωρεί σοβαρά ότι το δελτίο τιμών λαχανικών του Υπουργείου Εμπορίου έχει πνευματικά δικαιώματα και ότι για τη χρήση του απαιτείται άδεια, χωρίς να φοβάται ότι θα τού 'ρθει βροχή λαχανικών; ή ότι η διέλευση (άρα και χρήση) από δημόσιο δρόμο ενός π.χ. ντάτσουν με ντομάτες, θα μπορούσε και να απαιτεί άδεια διέλευσης από την Νομαρχία; μάλλον όχι θα υπέθετα, αφού ο λόγος που υπάρχουν οι δρόμοι είναι για να χρησιμοποιούνται ελεύθερα από τους πολίτες.

Κι όμως. Τα πράγματα για τον καιρό δεν είναι έτσι. Διαβάζω στην ιστοσελίδα της Εθνικής Μετεωρολογικής Υπηρεσίας (ΕΜΥ):

Όροι Χρήσης Ιστοχώρου ΕΜΥ

Το περιεχόμενο του παρόντος ιστοχώρου είναι διαθέσιμο για την μετεωρολογική ενημέρωση του κοινού. Η ΕΜΥ διατηρεί την πνευματική κυριότητα των προϊόντων που διαθέτει στο διαδίκτυο.Απαγορεύεται η χρήση μέρους ή ολόκληρου του περιεχομένου για εμπορικούς σκοπούς από τρίτους. Για την μη-εμπορική δημόσια χρήση στοιχείων του περιεχομένου, απαιτείται η έγκριση της ΕΜΥ.

Δηλαδή αν κάποιος γεωπόνος συλλέξει στοιχεία που παρέχει κάθε μέρα η ΕΜΥ και τα χρησιμοποιήσει για να πουλήσει προσαρμοσμένα στις τοπικές συνθήκες καλλωπιστικά φυτά στην Μύκονο και στην Καστοριά, θα έχει παρανομήσει, αφού για εμπορικούς σκοπούς δεν μπορεί ούτε άδεια να ζητήσει από την ΕΜΥ, σύμφωνα με τα ανωτέρω.

Θα ήταν ενδιαφέρον να ερευνηθεί αν νομιμοποιούνται οι δημόσιες υπηρεσίες να αναρτούν δηλώσεις πνευματικών δικαιωμάτων για τέτοιου είδους πληροφορίες. Το βέβαιο είναι ότι με τέτοιου είδους απαγορεύσεις, καθ' όλα άξιοι, σεβαστοί και πολλά προσφέροντες οργανισμοί της πολιτείας, δεν κάνουν τίποτ' άλλο, παρά να μεγαλώνουν την απόσταση που τους χωρίζει από την απλή λογική, τον πολίτη και την σύγχρονη εποχή, και να προκαλούν ειρωνικά χαμόγελα και κουνήματα της κεφαλής για την αδυναμία τους να αντιληφθούν το αυτονόητο: ότι δεν μπορούν δηλ. να κολλούν μια ετικέτα πνευματικής ιδιοκτησίας σε κάθε πληροφορία που δημιουργείται με τα χρήματα του φορολογούμενου πολίτη.

Γιατί ο πολίτης βλέπει και κρίνει.

Φωτιές, η καταστροφή και η αναγέννηση των δασών

Διάβασα μόλις σήμερα στο Οικολόγιο την εξαιρετική παρουσίαση του Παύλου Κωνσταντινίδη, Το πρόβλημα των δασικών πυρκαγιών στην Ελλάδα. Στην παρουσίαση αυτή εξηγείται το φαινόμενο των δασικών πυρκαϊών, από έναν ειδικό στο θέμα, με λόγια που μόνον ένας τόσο ειδικός μπορεί να μεταφέρει τόσο απλά και πειστικά.

Με ανθρώπινο λόγο, που η ποιότητά του δεν μπορεί να περικλειστεί στα παρατιθέμενα λίγα αποσπάσματα, ο Δρ. Κωνστατνινίδης εξηγεί μεταξύ άλλων:

Αντί να ενημερώσουμε τον κόσμο να μην προκαλεί φωτιές εξ αμελείας, καθόμαστε συνεχώς και μιλάμε για ασύμμετρες απειλές και για εμπρηστές και φτάσαμε σήμερα στο σημείο να είμαστε μια εφησυχάζουσα κοινωνία που λέει ότι αφού εμείς δεν είμαστε εμπρηστές, τότε δεν μπορούμε να βάλουμε φωτιά στο δάσος. Εκεί είναι το όλο τραγικό. Δηλαδή ουσιαστικά αυτό το οποίο συμβαίνει σε άλλες χώρες, δηλαδή να ενημερώνεται ο κόσμος και να μην προκαλούνται φωτιές τουλάχιστον εξ αμελείας, εδώ μας είναι εντελώς άγνωστο.

[...]
Κι έτσι, όλοι μάς πέρασαν την ιδέα ότι «αφού δεν είσαι εμπρηστής, δεν μπορείς να βάλεις φωτιά στο δάσος», κι όλοι κυνηγάμε τους εμπρηστές, όμως τον εμπρησμό μπορεί να τον κάνει ο καθένας μας, γιατί έχουμε καταντήσει να είμαστε μια εφησυχάζουσα κοινωνία που δεν προσέχει ούτε που θα πετάξει το τσιγάρο της!

[...]
Στην Ελλάδα όλοι περιμένουν τα αεροπλάνα. Όμως σ’ όλο τον κόσμο η αντιμετώπιση των δασικών πυρκαγιών γίνεται με τον έγκαιρο εντοπισμό, την ταχεία μετάβαση δυνάμεων στη περιοχή και τον πολύ καλό συντονισμό των εμπλεκόμενων δυνάμεων. Στη χώρα μας σε άλλη συχνότητα μιλάνε οι πυροσβέστες, σε άλλη οι δασολόγοι, σε διαφορετική οι ΟΤΑ, οι στρατιώτες ή οι εθελοντές!

Μόνο όταν υπάρξει καλή εκπαίδευση των δασοπυροσβεστών - που αυτή τη στιγμή είναι κυριολεκτικά ανύπαρκτη στην Ελλάδα - και καλή πληροφόρηση των πολιτών σε θέματα δασικών πυρκαγιών, θα μπορούμε να έχουμε μια πραγματικά σωστή πρόληψη!

[...]
Μιλάμε όλοι για αναδασώσεις. Για να κάνεις μια αναδάσωση πρέπει να ξέρεις από τι αποτελείται το κάθε τμήμα της γης. Είναι όξινο; αλκαλικό; είναι βαθύ; αμμώδες; πηλώδες; τι χαρακτηριστικά έχει; Αυτή τη στιγμή η Πελοπόννησος είναι γεμάτη από ανθρώπους άσχετους που υλοποιούν τα μεταπυρικά έργα.

Η σύγχρονη τεχνολογία Συστημάτων Γεωγραφικής Πληροφορίας (Geographical Information Systems) μας δίνει τον τρόπο να δούμε ότι π.χ. σε έδαφος επιπέδου οξύτητας ph 6 μπορούν να αναπτυχτούν 20 φυτά. Αν αυτό το συνδυάσουμε με το βάθος του εδάφους, δηλαδή φυτά που δεν αντέχουν το ρηχό έδαφος και τα αποκλείουμε. Το ίδιο πρέπει να κάνουμε και με όλους τους οικολογικούς παράγοντες. Έτσι καταλήγουμε στο συμπέρασμα ότι σε μια συγκεκριμένη περιοχή μπορούμε να φυτέψουμε 4-5 φυτά. Και αυτά πρέπει να βάλουμε, κι όχι ό,τι φυτά διαθέτει το εκάστοτε φυτώριο.

Ο Δρ. Παύλος Κωνσταντινίδης είναι ερευνητής στο Ινστιτούτο Δασικών Ερευνών (ΙΔΕ) του του ΕΘνικού Ιδρύματος ΑΓροτικών Ερευνών (ΕΘΙΑΓΕ).

Συνιστώ την ανάγνωση της παρουσίασης με θέρμη, και ευχαριστώ τον Αυγερινό και την Καλλιόπη για την υπόδειξη.

Kοινωνικά μέσα και άυλη παραγωγή

Με την ευκαιρία μιας συνέντευξης του υπογράφοντος, ο Τήλαφος προτείνει σε όσους ενδιαφέρονται να δουν σφαιρικότερα τα θέματα της καινοτομίας, της συλλογικής παραγωγής και χρήσης αγαθών όπως η πληροφορία, να επισκεφτούν το ηλεκτρονικό περιοδικό Re-Public.

Το Re-Public είναι ένας από τις λίγους ελληνικούς ιστοτόπους όπου μπορεί κανείς να βρει τέτοιο πλήθος προσεγγίσεων σε θέματα όπως τα κοινωνικά μέσα ή τα άυλα κοινωνικά αγαθά (π.χ. η πληροφορία), και τη σχέση τους με την δημοκρατία και τις διάφορες εκφάνσεις της.

Ένα μεγάλο μέρος της προβληματικής που αναπτύσσεται στις σελίδες του Re-Public, συμπίπτει με αναζητήσεις και επί μέρους πρακτικές προτάσεις που επιχειρεί να αρθρώσει ο Τήλαφος και το datablog Τήλαφος-αναδασωτέα, ενώ διερευνώνται και ζητήματα σχετικά με τον ρόλο μεγάλων εταιρειών της πληροφορικής, όπως η Google που φιλοξενεί αυτό το ιστολόγιο, στην παραγωγή και αξιοποίηση της συλλογικής παραγωγικότητας και ιδίως τις λιγότερο εμφανείς αλλά σημαντικότατες οικονομικές συνιστώσες που ενυπάρχουν σε τέτοιου είδους φιλοξενίες.

Ένα ακόμα άρθρο του τρέχοντος αφιερώματος στο Web 2.0, του οποίου μέρος είναι και η συνέντευξη που προαναφέρεται, προσφέρει πολύ ενδιαφέροντα επιχειρήματα για το λόγο που, ακόμα κι αν πολλά κοινωνικά μέσα (ιστολόγια, wiki κλπ) δεν καταφέρνουν παρά να αποτελούν μια επαναλαμβανόμενη πολιτική διαμαρτυρία, εν τούτοις και σαν τέτοια βοηθούν στην αναζωογόνηση και συντήρηση των πολιτικών πεποιθήσεων και απόψεων που οδηγούν σ' αυτήν τη διαμαρτυρία, διασφαλίζοντας την πολιτική συμμετοχή, δεδομένης της υπερβολικά μεγάλης πολιτικής απάθειας και του κυνισμού στην εποχή μας.

Η έννοια της ομότιμης παραγωγής, ή peer-to-peer (P2P) production, δηλ. της παραγωγής και χρήσης προϊόντων δια μέσου ελεύθερα κατανεμημένων συστημάτων, ως ένας τρίτος τρόπος παραγωγής, διοίκησης και ιδιοκτησίας, ξεχωριστός από την παραγωγή με σκοπό το κέρδος ή τη δημόσια παραγωγή, η οποία (ομότιμη παραγωγή) εμφανίζεται στη λειτουργία των σύγχρονων διαδικτυακών κυρίως κοινοτήτων, αναπτύσσεται διεξοδικά στον ιστότοπο της P2P Foundation, και στο ελληνικό wiki και ιστολόγιό της.

Σημαντική παρατήρηση για τέτοιου είδους ομότιμη παραγωγή, όπως πιθανότατα μπορεί να χαρακτηριστεί και η προσπάθεια του Τήλαφου, είναι ότι:

"[...]Η ομότιμη παραγωγή λειτουργεί πολύ ευκολότερα στη σφαίρα των άυλων αγαθών, όπου η προσφορά είναι ο ελεύθερος χρόνος και το διαθέσιμο πλεόνασμα υπολογιστικών πόρων. [...] Προς το παρόν η ομότιμη παραγωγή δεν προσφέρει κάποια λύση για την υλική επιβίωση των συμμετόχων της. Κατά συνέπεια, πολλοί άνθρωποι που εμπνέονται από τις κοινωνικές αξίες της ισότητας, θα καταφεύγουν στην εταιρική παραγωγή, την κοινωνική οικονομία, και άλλα σχήματα από τα οποία θα μπορούν να αντλήσουν εισόδημα, ενόσω, στον ίδιο χρόνο θα τιμούν τις αξίες τους. Με την έννοια αυτή τα σχήματα αυτά είναι συμπληρωματικά."

Περισσότερα, στις σελίδες των παραπάνω ιστοτόπων.

Ημερίδα ΤΕΕ για τις δασικές πυρκαϊές

Έγινε στο αμφιθέατρο του Υπ.Μεταφορών και Επικοινωνιών η ημερίδα του Τεχνικού Επιμελητηρίου της Ελλάδας (ΤΕΕ) με θέμα "Τεχνολογίες Πληροφορικής & Επικοινωνιών στην υπηρεσία της πρόληψης και της προστασίας του πολίτη και του οικοσυστήματος από τις δασικές πυρκαϊές".

Η ημερίδα ήταν αρκετά καλά οργανωμένη, με παρουσία του επιτρόπου της ΕΕ για θέματα περιβάλλοντος κ. Δήμα (κείμενο ομιλίας), του υπουργού Εσωτερικών κ. Παυλόπουλου, του Γ.Γραμματέα της Γ.Γ.Πολιτικής Προστασίας κ. Μουζά, καθηγητών πανεπιστημίων, ερευνητών και εταιρειών, αλλά η συμμετοχή ήταν μικρή (80-100 άτομα), παρά το ενδιαφέρον που παρουσιάζει το θέμα αυτό.

Τις εισηγήσεις των ομιλητών ακολούθησαν ερωτήσεις και ανοιχτή συζήτηση. Τις παρακάτω ερωτήσεις απηύθυνε ο Τήλαφος στους κυρίους Παυλόπουλο, Ασημακόπουλο και Μουζά.

Ερώτηση προς τον Ειδικό Γραμματέα Ψηφιακής Στρατηγικής του Υπουργείου Οικονομικών, καθ. Β.Ασημακόπουλο (απουσίαζε) ή την αντικαταστάτριά του κα Τσιγάνη (έφυγε μετά την παρουσίαση), και τον Γενικό Γραμματέα Πολιτικής Προστασίας, κ. Μουζά (ο οποίος τίμησε με την παρουσία του την ημερίδα, τους διοργανωτές και το ακροατήριο, μέχρι το τέλος):

Με εξαίρεση την σύντομη αναφορά του προέδρου του ΤΕΕ στην ανάγκη κινητοποίησης των τοπικών κοινωνιών και των ενεργών πολιτών, το μέγιστο μέρος των ομιλιών αφιερώθηκαν στην περιγραφή πρωτοβουλιών και τεχνολογικών προτάσεων που αφορούν λειτουργίες και ενέργειες της διοίκησης. Όμως η επισήμανση του κ. J.S.Miguel της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ότι το 95% των αιτιών των δασικών πυρκαϊών οφείλονται στον ανθρώπινο παράγοντα, προσδιορίζει το πεδίο στο οποίο πρέπει να εστιασθούν οι προσπάθειες πρόληψης, που δεν είναι άλλο από τις τοπικές κοινωνίες.

Είναι επομένως απαραίτητη και αναμενόμενη η ανάπτυξη δράσεων που βοηθούν στην ενεργοποίηση των τοπικών κοινωνιών και των πολιτών τους προς την κατεύθυνση της πρόληψης των δασικών πυρκαϊών.

Ποιές δράσεις προβλέπονται από την ΓΓΠΠ προς την κατεύθυνση ενεργοποίησης των τοπικών κοινωνιών και διάχυσης πληροφοριών και οδηγιών για τις ειδικές συνθήκες κάθε τόπου;

Ερώτηση προς τον κ. Μουζά, Γενικό Γραμματέα Πολιτικής Προστασίας:

Ποιο είναι το βάρος του παράγοντα "τοπική κοινωνία" στην αντιμετώπιση των κρίσεων; Με ποιο τρόπο αξιοποιεί η ΓΓΠΠ τον παράγοντα τοπική κοινωνία;

Ερώτηση προς τον Υπουργό Εσωτερικών κ. Παυλόπουλο (απεχώρησε μετά την έναρξη της ημερίδας λόγω ανειλημμένων υποχρεώσεων):

Το 2007 και το 2008 (μέχρι και τον Απρίλιο) έγιναν στην Ελλάδα 1800 περίπου κηρύξεις αναδασωτέων εκτάσεων.

Ο νόμος του 1979 που προβλέπει τις αρμοδιότητες, τον τύπο και το περιεχόμενο των κηρύξεων που δημοσιεύονται στο ΦΕΚ, δεν υποχρεώνει τα δασαρχεία να περιλαμβάνουν στο κείμενο των κηρύξεων συντεταγμένες των καμένων περιοχών και άλλων αναδασωτέων εκτάσεων, παρά μόνον ένα σχεδιάγραμμα. Αποτέλεσμα αυτής της παράλειψης είναι να υπάρχει ελλιπής τοπογράφηση των καμένων και αναδασωτέων εκτάσεων, αφού μόνον το 50% των δασαρχείων δημοσιεύει συντεταγμένες. Σε μερικούς μάλιστα νομούς (π.χ. Αττικής, Πειραιώς, Κεφαλληνίας κ.α.) όπου η υποχώρηση των δασικών εκτάσεων είναι σημαντική και η οικιστική πίεση μεγάλη, δεν γίνεται ΚΑΜΜΙΑ απολύτως τοπογραφική καταγραφή.

Έχει υπ' όψη του το ΥΠΕΣ το πρόβλημα με την μη υποχρεωτική αναγραφή συντεταγμένων στις κηρύξεις αναδασωτέων που δημοσιεύονται στο ΦΕΚ, και πώς σκοπεύει να το αντιμετωπίσει;

Οι απαντήσεις του ΓΓΠΠ κ. Μουζά (που ήταν φυσικά προφορικές και δεν ήταν δυνατόν να καταγραφούν επί τόπου) μαζί με το κείμενο των πρακτικών θα αναρτηθούν όταν δημοσιευτούν απ' το ΤΕΕ.

Δασαρχείο Κορίνθου

Στιγμιότυπο αρχείου δασικών συμβάντων, Δασαρχείο Κορίνθου

"Είναι υποχρέωση μας να δημοσιεύουμε τις καμένες περιοχές που κηρύσσονται αναδασωτέες. Ο κόσμος πρέπει να γνωρίζει". Έτσι απάντησε ο Δασάρχης Κορίνθου, Δασολόγος κ. Παναγιώτης Μπούλιας, στέλνοντας το αρχείο των καμένων περιοχών που κηρύσσονται αναδασωτέες στην Κόρινθο, απαντώντας με πρακτικό τρόπο στο αίτημα για πληροφόρηση και στο (ρητορικό) ερώτημα, "Μπορούν τα δασαρχεία και η πυροσβεστική;".

"Η αποτύπωση των καμένων εκτάσεων που κηρύσσονται αναδασωτέες είναι ένα μέρος της δουλειάς που κάνουμε. Είναι καλό να δημοσιεύονται τα λεπτομερή στοιχεία σε ηλεκτρονική μορφή, γιατί έτσι ενημερώνεται το κοινό αλλά και οι μηχανικοί, ώστε να διευκολύνονται στη δουλειά τους έχοντας τα ακριβή στοιχεία ελεύθερα διαθέσιμα."

Δεν είναι δυνατόν να αντιληφθεί κανείς τα πραγματικά μεγέθη, χωρίς λεπτομερή καταγραφή των συμβάντων. Η τεχνολογία προσφέρει πια τη δυνατότητα μελέτης της εξέλιξης των δασών μέσα στο χρόνο. Ο Δασάρχης Κορίνθου, κατανοώντας το πρόβλημα της ακριβούς αποτύπωσης των δασικών περιοχών που έχει στην ευθύνη του, προσπάθησε να εξοπλίσει με GPS τους δασικούς υπαλλήλους, έτσι ώστε κάθε έξοδος στο πεδίο να συνοδεύεται με καταγραφή χωρικών δεδομένων.

Η μελέτη και η επεξεργασία αεροφωτογραφιών και χαρτών του Υπουργείου Γεωργίας και του ΥΠΕΧΩΔΕ, καθώς και των αρχείων του Δασαρχείου παρελθόντων ετών, από τον ίδιο και τους συνεργάτες του, έχει αρχίσει να αποδίδει καρπούς, στην αποτύπωση της εξέλιξης των δασικών εκτάσεων της Κορινθίας μέσα στα χρόνια. "Περνώντας τα στοιχεία των συμβάντων σε ηλεκτρονική μορφή με γεωγραφική απεικόνιση, είμαστε σε θέση να γνωρίζουμε την ιστορία και να βλέπουμε τις τάσεις στην εξέλιξη των δασών, των καταπατήσεων κ.λ.π. Το μέγεθος της καταστροφής, μόλις τώρα, λόγω καταγραφής, γίνεται αντιληπτό" λέει ο Δασάρχης.

Η περίπτωση του Δασαρχείου Κορίνθου είναι μια απάντηση σε όσους απογοητεύονται, ή περιμένουν από μηχανής θεούς να δώσουν λύσεις, κι ένα παράδειγμα για το πως μπορούν επιστήμονες που αγαπούν τη δουλειά τους, με μέθοδο, επιμονή και λίγα τεχνικά μέσα, να έχουν ένα σοβαρό και αξιοποιήσιμο από όλους σύγχρονο τεχνικό αποτέλεσμα.