Με στόχευση, συμμετοχή, και μεθοδικότητα, το ιστολόγιο Λόφοι Φιλοπάππου ασχολείται με την προστασία των δημόσιων χώρων (αρχαιολογικών, πρασίνου κ.λ.π.) της Πνύκας και της ευρύτερης περιοχής του Φιλοπάππου και την προσβασιμότητά τους απ' το κοινό, γιατί η καλύτερη προστασία τους είναι η αγάπη των κατοίκων.
Στο ιστολόγιο περιγράφονται τα προβλήματα, οι ανοιχτές συνελεύσεις και οι δράσεις των πολιτών και υπάρχει πλούτος πληροφοριών και επιμελημένη συλλογή γεωγραφικών στοιχείων για την περιοχή και τα προβλήματα της. Δείχνουν πώς καλλιεργούνται διαδικασίες ελέγχου της εξουσίας στο επίπεδο των πολιτών, που ξεπερνούν την συνηθισμένη παθητική διαμαρτυρία χτίζοντας το περιβάλλον μιας σύγχρονης "εκκλησίας του δήμου" για τα θέματα που τους απασχολούν, και προσφέροντας επί πλέον με τη σωστή τεκμηρίωση που παρέχουν και ένα μέτρο σύγκρισης για τις πληροφορίες και τις υπηρεσίες που παρέχουν και οι φορείς της πολιτείας.
Επειδή πολλοί "αναρωτιούνται" τις τελευταίες μέρες για τις αιτίες της εκρηκτικής οργής η οποία καταλαμβάνει μεγάλο τμήμα της ελληνικής κοινωνίας, διαβάστε π.χ. στο φάκελο Διονύσου για τον τρόπο που αντιμετωπίζονται οι καταγγελίες των πολιτών, για καταπατήσεις και αυθαιρεσίες που γίνονται εντός του αρχαιολογικού χώρου, από τους "ειδικούς" της Εφορείας Αρχαιοτήτων Ακροπόλεως (Α’ ΕΠΚΑ). Με κάποιες από τις απόψεις ή και τις δράσεις των πολιτών μπορεί ίσως κανείς να διαφωνήσει, όμως οι ενέργειες τους είναι ανοιχτές στην κριτική και διαφανείς και στοχεύουν στον έλεγχο αυτών που παρανομούν, όπως και οι πληροφορίες που συλλέγονται είναι ανοιχτές και προσιτές στον καθένα χωρίς προϋποθέσεις, σε αντίθεση με την καθιερωμένη πολιτική κρυπτότητας των "ειδικών" της πολιτείας, που δεν έχουν μάθει να ελέγχονται και να συνδιαλέγονται με τους πολίτες.
Αυτή όμως η διαφορά είναι που φέρνει και την έκρηξη της οργής.
Ένα παλιότερο άρθρο, αυτή τη φορά με την εικόνα σε μορφή GIF (170kB) αντί για java. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί σαν ένα κινητικό 'Post-it', μια καθημερινή υπενθυμιση, απ' όσους παράγουν δημόσιες πληροφορίες.
______________________________________________________
Αντιγράψτε ελεύθερα, πατώντας δεξί κλικ πάνω στην εικόνα και μετά 'Αποθήκευση εικόνας'. Δεν απαιτείται αναφορά στην πηγή για μη εμπορική χρήση στο διαδίκτυο.
Το ζωντανό γραφικό του άρθρου προσπαθεί να δείξει ότι ο καθένας, στη θέση που βρίσκεται, έχει και ατομική ευθύνη για την επίτευξη ενός συλλογικού αποτελέσματος, όπως το άνοιγμα της δημόσιας πληροφορίας στους πολιτες. Απευθύνεται κυρίως σε εργαζόμενους στο δημόσιο, στην τοπική αυτοδιοίκηση, σε πανεπιστημιακούς και σε όσους η εργασία τους πληρώνεται με δημόσιο χρήμα.
Αυτή η "ενοχλητική προτροπή" δεν είναι ευχάριστη, όπως δεν είναι ευχάριστη καμμία υποχρέωση άλλωστε. Είναι κινητική, επιθετική προς τον πολίτη-θεατή, θέλει να τον βγάλει απ' την αφασία και τη μεμψιμοιρία του, από τη λογική ότι για όλα φταίνε οι άλλοι. Τον καλεί να κάνει αυτό που του αναλογεί, τώρα. Είναι επίτηδες ενοχλητική, σαν μια εικονιστική τύψη συνείδησης.
Ένα παράδειγμα για το πως μπορεί σιγά-σιγά να σχηματίζεται και να εκτίθεται μια εικόνα των προβλημάτων ενός τόπου είναι ο παραπάνω χάρτης με τα 8+3 χαρτογραφημένα προβλήματα/συμβάντα της Αντιπάρου ( 2 + 1 αναδασωτέες εκχερσώσεις).
Στο άρθρο Επτά υπαινιγμοί της περιβαλλοντικής φλυαρίας από το antiparos-blog, εκτός από τον προσεγμένο λόγο και τις αξιόλογες απόψεις που διακρίνουν γενικά το ιστολόγιο, υπάρχουν και δύο φωτογραφίες με την λεζάντα: "εκστρατεία καθαρισμού του βυθού στο λιμάνι της Αντιπάρου- αυτήν που από πολλούς, αιρετούς και περιώνυμους eθελοτυφλούντες, χαρακτηρίστηκε 'δυσφήμιση για το νησί' ".
Ενέργειες σαν κι αυτή το αποτέλεσμα της οποίας φαίνεται στις φωτογραφίες του παραπάνω άρθρου, είναι ίσως η μόνη απάντηση που μπορεί να δοθεί στην Θουκυδίδεια ρήση "θεατές των λόγων και ακροατές των έργων" που παρατίθεται στο παραπάνω άρθρο ως διαπίστωση για την στάση των Ελλήνων από παλιά, που ισχύει και σήμερα.
Η α-λήθεια των προβλημάτων (η μή-λήθη, το μή λανθάνειν, κατά το έτυμον της λέξης), η οποία προκύπτει μόνον από τη δημόσια έκθεσή τους, αναπόφευκτα θα οδηγεί στην με κάποιο τρόπο αντιμετώπισή τους, είτε από τις αρχές είτε από τους ίδιους τους πολίτες.
Υποκινούμενος από το εξαιρετικό βιβλίο Χάρτες και ιδεολογίες του Βαγγέλη Πανταζή1 , ετοίμασα μια “αντίθετη” Ελλάδα! Έναν χάρτη στον οποίο ο Βορράς είναι το Κάτω και ο Νότος το Πάνω. Η Γαύδος στην κορυφή και η βόρεια Ελλάδα στον πάτο. Επιπλέον, οι γεωγραφικές συντεταγμένες είναι συμβατές με αυτές ενός “κανονικού” χάρτη με τη διαφορά ότι είναι αρνητικές. Πρόκειται για μια άσκηση σκεπτικισμού και συνάμα για μια διαμαρτυρία.
Άσκηση σκεπτικισμού διότι (κακώς) έχουμε συνηθίσει να θεωρούμε ως σωστό αυτό που μας λένε από γεννησιμιού μας ότι είναι το σωστό χωρίς να το εξετάζουμε. Επιπλέον ο χάρτης είναι μια διαμαρτυρία: κοιτάζοντας την “αντίθετη” Ελλάδα ας αναλογιστούμε τα δικά μας, τα μικρά και τα μεγάλα, κοινωνικά και πολιτικά κακώς κείμενα που της έχουν προσδώσει το “πλην”.
Αν είναι αλήθεια ότι τα σύμβολα και οι χάρτες δύνανται ενίοτε να επηρεάζουν καταλυτικά τον τρόπο σκέψης και την καθημερινότητα μας, ίσως ο χάρτης αυτός να υπενθυμίζει ότι κάτι πρέπει ν' αλλάξουμε, κάποιες “κακές” συνήθειες να αποβάλλουμε από μέσα μας και να αναζητήσουμε ήθη
και πρακτικές που θα φέρουν την Ελλάδα πάλι στο “συν”.
1 Βαγγέλης Πανταζής, Χάρτες και ιδεολογίες, 1989, Εκδόσεις Κάλβος
Σύνοψη του βιβλίου Χάρτες και ιδεολογίες:
Κεφάλαια:
Ο Βαγγέλης Πανταζής θέτει το ερώτημα αν ο τρόπος με τον οποίο χαρτογραφούμε την γήινη επιφάνεια, επηρεάζει συνειδητά ή υποσυνείδητα τον τρόπο σκέψης μας, τις πράξεις μας.
Αναζητά τις ρίζες της επιστήμης στη μαγεία και αναφέρεται στη δύναμη των συμβολισμών. "Η ουσιαστικότερη διαφορά ανάμεσα στην σημερινή επιστημονική λογική και αυτήν του "προεπιστημονικού" παρελθόντος βρίσκεται στο βαθμό της δυσπιστίας που δείχνουν προς τα φαινόμενα". Κοινή τους ύλη είναι τα "σύμβολα". Και οι χάρτες είναι ακριβώς "ισχυρά σύμβολα".
παραθέτει αρκετά παραδείγματα για τον καταλυτικό ρόλο των συμβόλων/συμβολισμών στην ιστορία.
τονίζει την ανάγκη της ταξινόμησης. Πρόκειται για μια αναζήτηση της τάξης με πολλαπλή σημασία: λογική και ψυχολογική, πρακτική και υπαρξιακή.
πραγματεύεται τις έννοιες "Πάνω" και "Κάτω" (καταγωγή των εννοιών, απολυτότητα, ηθικοποίηση)
Τα σημεία του ορίζοντα σε σχέση με το πάνω και το κάτω
Προσανατολισμοί και χάρτες
Η παράλληλη εξέλιξη προσανατολισμού και χαρτών
Από την αρχαιότητα στην Αναγέννηση
Νέοι Χρόνοι - Νέοι χάρτες
Χάρτες και ιδεολογίες
Επίδραση του προσανατολισμού των Χαρτών
Συμπεράσματα:
Ο συγγραφέας σαφώς και δεν καταλήγει στο ότι ο παράγοντας των χαρτών έχει την αποκλειστικότητα της επιρροής στην ισορροπία των σχέσεων Βορείων και Νοτίων, και μιας και δεν πρόκειται για μετρήσιμο μέγεθος είναι αδύνατη η εκτίμηση της βαρύτητάς του. Δεν αποκλείεται όμως κάτω από oρισμένες οριακές καταστάσεις να παίζει ρόλο καθοριστικό.
Σχετικό με το θέμα και το:
Galeano Eduardo, Ένας κόσμος ανάποδα (τίτλος πρωτοτύπου Patas
arriba. La escuela del mundo al revés), 2000, Εκδόσεις ΣΤΑΧΥ
Σιγά-σιγά, με τη συμμετοχή ανθρώπων που ενδιαφέρονται και ανησυχούν και την ανεκτίμητη ενθάρρυνση παλιών φίλων και νέων διαδικτυακών συνοδοιπόρων, μεγαλώνει ο όγκος των δεδομένων που συγκεντρώνονται στα datablog. Οι χάρτες οικολογικών συμβάντων, δηλ. αναδασωτέων από τα ΦΕΚ και προβλημάτων συγκεντρωμένων από ειδήσεις ή αναφορές πολιτών, έφτασαν αισίως τους 859 από ένα σύνολο 2665 καταγραφών.
Η εικόνα του άρθρου με τα 859 χαρτογραφημένα συμβάντα αφιερώνεται στην ψυχή των δεδομένων του Τήλαφου-αναδασωτέα και του οικοΤόπου, την Καλλιόπη Χαρκιανάκη.
Ανοιχτή δημόσια πληροφορία σημαίνει πληροφορημένος πολίτης, καλύτερος έλεγχος της εξουσίας, περισσότερη δημοκρατία.
Για τους υποστηρικτές του αιτήματος για ανοιχτά δημόσια δεδομένα και όσους άλλους ενδιαφέρονται, οι παρακάτω εικόνες είναι ελεύθερες για οποιαδήποτε μη εμπορική χρήση. Δημιουργήθηκαν με το πρόγραμμα ανοιχτού λογισμικού GIMP. Αντιγράψτε τες πατώντας δεξί κλικ και μετά Αποθήκευση ...
Η προσπάθεια του οικοΤόπου να δημιουργήσει έναν μεγάλο χάρτη με τα περιβαλλοντικά προβλήματα της Ελλάδας έχει αρχίσει να δίνει ενδιαφέροντα αποτέλέσματα, όπως αυτός ο χάρτης που περιλαμβάνει συνδυασμένες τις τελευταίες 100 εγγραφές από τα δύο datablog Τήλαφος-φωτιές και οικοΤόπος:
Μπορείτε να δείτε αυτόν το χάρτη "ζωντανό" εδώ. Αν θέλετε να τον χρησιμοποιήσετε, απλώς αντιγράψτε το σύνδεσμο στη σελίδα σας.
Πολλές προσπάθειες της ελληνικής πολιτείας για την ηλεκτρονική ενημέρωση του πολίτη σε θέματα περιβάλλοντος, έχουν άδοξο τέλος, δημιουργώντας την πεποίθηση ότι γίνονται απλώς και μόνον για την εκταμίευση των χρημάτων από κοινοτικά προγράμματα κι όχι γιατί αποτελούν μέρος μιας σταθερής και αξιόπιστης πολιτικής προς αυτήν την κατεύθυνση. Μερικά ενδεικτικά παραδείγματα:
Η αποτυχία του κατ' εξοχήν υπεύθυνου οργάνου της πολιτείας για το περιβάλλον, του Υπουργείου Περιβάλλοντος Χωροταξίας και Δημοσίων Έργων να αποτελέσει αξιόπιστη πηγή λεπτομερούς πληροφόρησης των πολιτών, όπως φαίνεται στη σχετική με το περιβάλλον ιστοσελίδα του "ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝ" όπου παρατίθενται χύδην εγκύκλιοι, ειδήσεις και κάποιες εκθέσεις, αλλά τραγικά απουσιάζουν λεπτομερείς πληροφορίες για τα χιλιάδες περιβαλλοντικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν πάρα πολλοί τόποι της χώρας, δημιουργεί ένα τεράστιο κενό στην προσπάθεια συνειδητοποίησης των περιβαλλοντικών προβλημάτων και δημιουργίας εθνικής στρατηγικής αντιμετώπισης τους για τα χρόνια που έρχονται.
Επί πλέον, ο τρόπος που λειτουργεί η διοίκηση, σε εθνικό ή τοπικό επίπεδο, δεν διευκολύνει την συμμετοχή των πολιτών στις διαδικασίες της και τη συνεισφορά τους σε τομείς που εκείνη παρουσιάζει εμφανείς και χρόνιες αδυναμίες, όπως αυτός του περιβάλλοντος. Η αδυναμία των πολιτικών σχηματισμών να εκφράσουν απ' ευθείας τις ανάγκες και τις ανησυχίες των πολιτών με διεξοδικό τρόπο και η κρίση εμπιστοσύνης που καταγράφεται προς αυτούς, ισοδυναμεί τελικά με πραγματικό αποκλεισμό των πολιτών από όλες σχεδόν τις πολιτικές διεργασίες του τόπου τους.
Ο πολίτης, σε μια πολιτεία που δεν ενδιαφέρεται για τη συμμετοχή του και δεν διαθέτει θεσμούς που να του την εξασφαλίζουν, πέραν της μίας μοναδικής ανά 4ετία έκφρασής του με ψήφο, βρίσκει διέξοδο στην μεμψιμοιρία ή, στην καλύτερη περίπτωση, την μηδενιστική διαμαρτυρία. Αισθάνεται απομονωμένος από το ευρύτερο κοινωνικό του περιβάλλον, αποδυναμωμένος και ξένος.
Το Παζάρι των πολιτών
Το ερώτημα που τέθηκε στο προηγούμενο άρθρο, Ο Καθεδρικός και το Παζάρι της πολιτικής, για το πώς μπορούν οι ίδιοι οι πολίτες να συνεισφέρουν στη δημιουργία απτού αποτελέσματος, εκεί που τα όργανα της πολιτείας αδρανούν ή αδιαφορούν, θα μπορούσε να απαντηθεί με τη λογική του "παζαριού" των πολιτών: οι ίδιοι οι πολίτες συνεργάζονται για τη δημιουργία του αποτελέσματος, βοηθώντας ή, στη χειρότερη περίπτωση, υποκαθιστώντας τους μηχανισμούς της πολιτείας. Το πλήθος και η διασπορά των πολιτών είναι δύο μεγέθη που μπορούν να προσφέρουν σημαντικά οφέλη σε μία πολιτεία που μπορεί να τα αξιοποιήσει.
Στις δυο παρακάτω εικόνες φαίνεται σχηματικά μια διαδικασία αντιμετώπισης προβλημάτων, από τη δημιουργία τους έως την δημοσίευση της επίλυσή τους.
Θα περιβαλλοντικά προβλήματα έχουν την δυνατότητα να αποτελέσουν έναν πόλο συνεργασίας για πολλούς πολίτες στο Παζάρι των διαδικτυακών κοινωνικών μέσων. Η παρατήρηση, ότι δεν παρέχονται από την πολιτεία δημόσια δεδομένα για τα περιβαλλοντικά προβλήματα που υπάρχουν ανά την Ελλάδα, μπορεί να αποτελέσει το έναυσμα για τη δημιουργία ενός πεδίου δοκιμής μιας τέτοιας συλλογικότητας. Η δημιουργία δωρεάν υποδομών που να αξιοποιούν τη δημοτικότητα των κοινωνικών μέσων του διαδικτύου, παράλληλα ή έξω από τους μηχανισμούς της πολιτείας, συγκεντρώνοντας και αρχειοθετώντας τοπικές πληροφορίες για θέματα περιβάλλοντος θα μπορούσε, χωρίς απαιτήσεις δέσμευσης, συνέπειας και συνέχειας από τους πολίτες, να δώσει διέξοδο στη διάθεση τους για ευκαιριακή συνεισφορά και μοίρασμα, προβάλλοντας ταυτόχρονα και την ατομική διάσταση της προσφοράς τους.
Το διαδικτυακό Παζάρι από τη φύση του είναι ιδιαίτερα ανεκτικό σε δοκιμές, δημιουργεί νέες δομές και δεν φοβάται και πολύ τις αποτυχίες. Αναζητά νέους χώρους δράσης και δημιουργίας, καλοδέχεται τους ευκαιριακούς συνεργάτες, προβάλλει τα καλά "προϊόντα" και σνομπάρει τα κακά, ανάλογα με τη διάθεση και τα ήθη της εποχής και του μέσου. Το διαδικτυακό Παζάρι δεν είναι κανένας τόπος αγίων, είναι όμως ένας τόπος όπου το "πολιτικώς ορθό" και η "αγιοσύνη" όσων την επικαλούνται για τον εαυτό τους δοκιμάζονται και αμφισβητούνται στο φως της ημέρας και υπό τα βλέμματα όλων. Δεν υποκαθιστά το βάθος της γνώσης των ειδικών, αλλά μπορεί να συνεισφέρει στους κοινούς στόχους με το πλάτος της γνώμης και της δράσης των πολλών.
Το διαδικτυακό Παζάρι δεν είναι πανάκεια για όλα τα προβλήματα, είναι όμως μια νέα αγορά όπου η ισηγορία δεν είναι το ζητούμενο αλλά το δεδομένο, και όπου κυκλοφορούν ή αναζητούνται στόχοι, μέθοδοι και αποτελέσματα, που η κάθετα δομημένη πολιτεία δεν διανοείται ακόμη να επεξεργαστεί και να υιοθετήσει.
Το άρθρο αυτό επιχειρεί να προσεγγίσει το ζήτημα της συμμετοχής των πολιτών σε συνεργατικές διαδικασίες, συγκρίνοντας παραδείγματα λειτουργίας έργων ανοιχτού λογισμικού με τη λειτουργία περιβαλλοντικών οργανώσεων και σχημάτων, αναγνωρίζοντας την μεγάλη πολιτική σημασία που έχουν τα θέματα του περιβάλλοντος σήμερα και τα πενιχρά αποτελέσματα της πολιτείας και της πολιτικής σ' αυτόν τον τομέα.
Η πολιτική
Είναι γεγονός ότι πολλά από τα προβλήματα της καθημερινότητας που αντιμετωπίζουν οι πολίτες έχουν μια χωρική συνιστώσα, δηλ. εντοπίζονται σε κάποιον συγκεκριμένο γεωγραφικό χώρο (βλ. το άρθρο Ο πολίτης, η πληροφορία και η πολιτική ). Χαρακτηριστικό παράδειγμα προβλημάτων με χωρική διάσταση είναι τα περιβαλλοντικά. Ο αριθμός και η ένταση με την οποία εμφανίζονται τα τελευταία χρόνια τα περιβαλλοντικά προβλήματα αλλά και οι αιτίες που τα δημιουργούν και τα συντηρούν, δείχνουν ότι η αντιμετώπισή τους είναι μια δύσκολη υπόθεση.
Ένας παράγοντας που φαίνεται να επηρεάζει αρνητικά τις προσπάθειες εύρεσης λύσης σε αρκετά περιβαλλοντικά αλλά και πολιτικά προβλήματα είναι η αποκοπή των πολιτών από τις διαδικασίες αντιμετώπισής τους. Η σταθερή προτίμηση της πολιτείας και των πολιτικών για "κάθετα" σχήματα, όπου τις λύσεις τις γνωρίζουν μόνον οι "ειδικοί", τις αποφασίζουν μόνον οι αντιπρόσωποι και τις υφίστανται μόνον οι πολίτες, οδηγεί τους πολίτες στην αδράνεια την δυσπιστία και την οργή, όπως καταδεικνύουν η αδυναμία ουσιαστικής συμμετοχής τους στην αντιμετώπιση μεγάλων φυσικών καταστροφών και η τρέχουσα κρίση του πολιτικού συστήματος. Στα μάτια του πολίτη η δημόσια διοίκηση ταυτίζεται σχεδόν στο σύνολό της με τη γραφειοκρατία και τη διαφθορά.
Το Παζάρι
Εάν η παραπάνω άποψη, ότι η επιβολή "καθέτων" λύσεων είναι μέρος του προβλήματος, είναι αληθινή έστω και εν μέρει, τότε η αναζήτηση μιας καλύτερης λύσης θα έθετε για συζήτηση το ερώτημα: Οργανισμοί ή συλλογικότητα; Το ερώτημα είναι γνωστό στους δημιουργούς/χρήστες ανοιχτού λογισμικού από το δοκίμιο του Eric S. Raymond, The Cathedral and the Bazaar (Ο Καθεδρικός και το Παζάρι). Το δοκίμιο αφορά μεθόδους παραγωγής λογισμικού, αλλά το κεντρικό ερώτημα μπορεί να τεθεί σε πολλές άλλες περιοχές όπου η εξαγωγή συγκεκριμένου πρακτικού αποτελέσματος, με τη συλλογική συμμετοχή και συνέργεια, είναι το ζητούμενο. Η παρακάτω παρουσίαση του θέματος από τον Clay Shirky στο TED Talks, με παράδειγμα το εγχείρημα του Flickr είναι ενδεικτική των μεθόδων αυτών:
Αυτό που καταφέρνει το "παζάρι" των συμμετεχόντων στα έργα ανοιχτού λογισμικού ή συνεργατικών πλατφορμών σαν το Flickr, είναι να διευκολύνει το μοίρασμα κάνοντας ευπρόσδεκτη την προσφορά των ενδιαφερομένων, όσο μικρή κι αν είναι αυτή, κι αναγνωρίζοντας και αναδεικνύοντας την προσωπική τους προσφορά. Η λογική στο κέντρο του εγχειρήματος είναι: ακόμα και δυο-τρεις γραμμές κώδικα που διορθώνουν ένα σφάλμα είναι ευπρόσδεκτες, ακόμα και μία φωτογραφία για ένα τυχαίο θέμα μπορεί να βρει κάποιον που να τη χρειάζεται. Η λογική στην περιφέρεια του εγχειρήματος είναι: έχω κάτι που είναι καλό, και θέλω να το δουν και άλλοι, και μπορεί να τους είναι και χρήσιμο. Η δυνατότητα να συνεισφέρει κάποιος έστω και ελάχιστα, χωρίς απαιτήσεις δέσμευσης και συνέπειας, και ταυτόχρονα να μοιραστεί την προσφορά των άλλων είναι ο πυρήνας των επιτυχημένων συλλογικοτήτων τύπου "παζαριού" του ανοιχτού λογισμικού και των κοινωνικών μέσων στο διαδίκτυο.
Οι περισσότερες περιβαλλοντικές οργανώσεις ξεκινούν από την ανάγκη δημιουργίας παραλλήλων μηχανισμών ενημέρωσης και δράσης των πολιτών και ταυτόχρονης πίεσης προς την πολιτεία, που να μην εξαρτώνται ή επηρεάζονται από τις αποφάσεις της. Πολλές από τις οργανώσεις αυτές φαίνεται να λειτουργούν ως εξής: μια μικρή ομάδα ειδικών αναλαμβάνει να επεξεργάζεται να επιχειρηματολογεί και να καταθέτει προτάσεις για τα προβλήματα, ενώ μια κάπως μεγαλύτερη ομάδα εθελοντών συνθηματολογεί και συμμετέχει σε ακτιβιστικές δράσεις και εκδηλώσεις. Οργανώσεις ή σχήματα που έχουν πιο οριζόντιες δομές, επικεντρώνονται συνήθως στην αντιμετώπιση τοπικών περιβαλλοντικών προβλημάτων, αλλά αντιμετωπίζουν συχνά προβλήματα συνέχειας στη λειτουργία τους, γιατί το ενδιαφέρον των πολιτών διαμορφώνεται ανάλογα με την ένταση των προβλημάτων αλλά και ανάλογα με την ικανότητα πρότασης συγκεκριμένων στόχων. Το ίδιο το μέγεθος των προβλημάτων μπορεί πολλές φορές να λειτουργεί αρνητικά ως προς τη μαζικότητα της συμμετοχής ή να οδηγεί και στην παραίτηση, όταν η λύση τους φαντάζει αδύνατη ή ουτοπική.
Παρατηρώντας τα "τοπία" τέτοιων συλλογικοτήτων σε θέματα περιβάλλοντος στην Ελλάδα και στο εξωτερικό, θα έλεγε κανείς ότι η λογική του "παζαριού" δεν φαίνεται να έχει βρεί ακόμη κάποια σημαντική εφαρμογή με πρακτικό αποτέλεσμα. Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις λειτουργούν περισσότερο σαν τον Καθεδρικό, αφού φαίνεται να μην καταφέρνουν να προσδιορίσουν το αντικείμενο και τους τρόπους μαζικής συνέργειας των πολιτών χωρίς να εγείρονται πιεστικές απαιτήσεις δέσμευσης και συνέπειας. Διάφορες εκδηλώσεις του τύπου "Η ημέρα του περιβάλλοντος" ή "60' : Η Ώρα της Γης" (βλ. άρθρο Μια ώρα χωρίς ρεύμα (8-9 μ.μ.) και σχόλια στα Λεξίδια του Λάμπρου Τσουκνίδα) δίνουν την εντύπωση της παγκόσμιας συμμετοχής χωρίς να έχουν όμως κάποιο άλλο πρακτικό αποτέλεσμα.
Ο σταθερός για χρόνια προσανατολισμός των αρχών και των πολιτικών σε κάθετες λύσεις έχει δημιουργήσει στον πολίτη την πεποίθηση ότι η έννοια οργανωμένη πολιτεία αφορά αποκλειστικά τη διοίκηση και τους ειδικούς, δηλ. το κράτος. Το ερώτημα "πως θα μπορούσε ο πολίτης να συμβάλλει στο έργο του κοινοβουλευτικού εκπροσώπου" μοιάζει να είναι μια δημοκρατική πρόσκληση για συνεργασία με τον πολίτη, στα μάτια νέων πολιτικών που προσπαθούν να βγουν απ' το τέλμα. Το πρόβλημα όμως με το ερώτημα αυτό είναι ότι διατηρεί στο κέντρο της ερώτησης, και φυσικά εξαρτά κάθε πιθανή λύση από τους ίδιους "ειδικούς" και την ίδια κάθετη δομή, που στα μάτια του πολίτη, είναι αυτή που έχει δημιουργήσει τα προβλήματα. Με την ορολογία που χρησιμοποιήθηκε και πριν, ο πολιτικός καλεί τον πολίτη να γίνει ένας πιστός στον Καθεδρικό ναό του. Στα μάτια του πολίτη, το ερώτημα που τίθεται είναι το αντίστροφο, και είναι αυτονόητο: Πως μπορεί ο πολιτικός να βοηθήσει τον πολίτη; Ο πολίτης περιμένει τον πολιτικό να τον βρει στο Παζάρι.
Το βάρος των μεγάλων προβλημάτων και των οικολογικών καταστροφών που συμβαίνουν καθημερινά ξαναφέρνει στο προσκήνιο την ανάγκη της οργάνωσης της ίδιας της κοινωνίας με τρόπο που να συμβάλουν περισσότεροι στις λύσεις: στον εντοπισμό των προβλημάτων, στην πρόταση των λύσεων και στην εφαρμογή τους. Το βάρος των προβλημάτων φαίνεται να δημιουργεί την ανάγκη για περισσότερη δημοκρατία. Η αναζήτηση σωτήρων, κουβαλάει μέσα της το σπέρμα της ίδιας αποτυχίας: χτίζει κάθετες δομές ειδικών, αδιαφορώντας για τη σημασία και τις πρακτικές της οργάνωσης της λειτουργίας της ίδιας της κοινωνίας των πολιτών.
Το ερώτημα
Ποιο είναι τα αντικείμενα και οι τρόποι συνεισφοράς του πολίτη, που χωρίς πιεστικές απαιτήσεις, θα μπορούσαν να οδηγήσουν σιγά-σιγά σε μεγαλύτερη συμμετοχή και στη συσσώρευση απτού αποτελέσματος; Πως θα μπορούσε κάτι τέτοιο να εφαρμοστεί αξιοποιώντας τον χώρο των κοινωνικών μέσων και τις νέες τεχνολογίες που συγκεντρώνουν το ενδιαφέρον και την ενέργεια πολλών νέων ανθρώπων;
Το ζωντανό γραφικό του άρθρου (χρειάζεται εγκατεστημένο plugin java για να φανεί, και λίγη υπομονή), προσπαθεί να δείξει ότι ο καθένας, στη θέση που βρίσκεται, έχει και ατομική ευθύνη για την επίτευξη ενός συλλογικού αποτελέσματος, όπως το άνοιγμα της δημόσιας πληροφορίας στους πολιτες. Απευθύνεται κυρίως σε εργαζόμενους στο δημόσιο, στην τοπική αυτοδιοίκηση, σε πανεπιστημιακούς και σε όσους η εργασία τους πληρώνεται από δημόσιο χρήμα.
Αυτή η "ενοχλητική προτροπή" δεν είναι ευχάριστη, όπως δεν είναι ευχάριστη καμμία υποχρέωση άλλωστε. Είναι κινητική, επιθετική προς τον πολίτη-θεατή, θέλει να τον βγάλει απ' την αφασία και τη μεμψιμοιρία του, από τη λογική ότι για όλα φταίνε οι άλλοι. Τον καλεί να κάνει αυτό που του αναλογεί, τώρα. Είναι επίτηδες ενοχλητική, σαν μια εικονιστική τύψη συνείδησης.
ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ 2008-7-9: Για την σχέση πολιτικής και σχεδιαστικής και γραφιστικής τέχνης, είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον το αφιέρωμα του ηλεκτρονικού περιοδικού Re-public με θέμα Διανεμημένη δημιουργικότητα και ντιζάιν. Αξίζει να το επισκεφτείτε.
Η ελεύθερη κυκλοφορία της δημόσιας πληροφορίας είναι ένας από τους βασικούς παράγοντες ευημερίας μιας κοινωνίας στο σύγχρονο περιβάλλον, γιατί διαχέει ένα βασικό κοινό αγαθό προς χρήση, χωρίς διακρίσεις, από όποιον το έχει ανάγκη. Η ύπαρξη εργαλείων αξιοποίησης και ελέγχου της δημόσιας πληροφορίας είναι σημαντική για την εξασφάλιση της αξιοπιστίας της.
Η εικόνα του άρθρου είναι ένα παράδειγμα μέσα σε πολλά που αποδεικνύουν τα παραπάνω. Παρ' όλη την κατά κανόνα καλή ποιότητα στις κηρύξεις αναδασωτέων που δημοσιεύει το δασαρχείο Χαλκίδας, τα λάθη είναι μερικές φορές αναπόφευκτα. Η συνεισφορά του πολίτη στον έλεγχό της πληροφορίας όταν αυτή κυκλοφορεί ελεύθερα μπορεί να είναι σημαντική, προσφέροντας επί πλέον βοήθεια στο λιγοστό, για τις αυξημένες πολλές φορές ανάγκες, δημόσιο προσωπικό, αφού "όσο περισσότερα μάτια βλέπουν, τόσο καλύτερα".
Για να μην νομίζει κανείς ότι αυτά συμβαίνουν μόνον στην Ελλάδα, παραθέτω έναν σύνδεσμο για ένα σημαντικό λάθος της NASA στην καταχώριση δεδομένων θερμοκρασίας για τη Βόρεια Αμερική, που διορθώθηκε μετά την ανακάλυψή του από πολίτη, και ακύρωσε το ρεκόρ του 1998 σαν τη θερμότερη χρονιά στην ιστορία της Β. Αμερικής.
Ένα παράδειγμα εθελοντών που ελέγχουν τις εγκαταστάσεις των σταθμών μέτρησης θερμοκρασίας των Η.Π.Α. εδω.
Η Google πρόσθεσε σήμερα νέο δορυφορικό υπόβαθρο στους χάρτες της, για πολλές περιοχές της Ελλάδας. Ενδεικτικά παρατίθενται δύο αναδασωτέες εκτάσεις στη Χαλκιδική και στη Σάμο, όπου φαίνεται και η αξία που μπορούν να έχουν τα δεδομένα που συγκεντρώνει ο Τήλαφος στο datablog-αναδασωτέα για την κατανόηση των αιτιών των συμβάντων, τον εντοπισμό των ευθυνών ή τη διόρθωση λαθών. Τα συμπεράσματα δικά σας.
Ελλιπής καταγραφή από το δασαρχείο έκτασης που εκχερσώθηκε.
Στο σχεδιάγραμμα του ΦΕΚ φαίνονται 20 κορυφές αλλά μόνον 5 συντεταγμένες. Οι συντεταγμένες δίνουν μόνον ένα μέρος του εσωτερικού περιγράμματος της έκτασης.
Δυο κλικ μικρότερο ζούμ στο χάρτη δεξιά δείχνουν τι γίνεται στην περιοχή.
Ένας τρόπος για να χρησιμοποιήσει κανείς ένα χάρτη του Τήλαφου σε μια δική του σελίδα, είναι να ενθέσει ένα "ζωντανό" χάρτη χρησιμοποιώντας το Google Maps API και τα αρχεία kml του Τήλαφου. Πληροφορίες για το πως μπορεί να χρησιμοποιηθεί το API "εδώ".
Ένας ευκολότερος τρόπος είναι να δημιουργήσει μια εικόνα (snap shot) ενός χάρτη εστιασμένου στα στρώματα που τον ενδιαφέρουν, και να την αναρτήσει στη σελίδα του, φροντίζοντας να φαίνονται τα copyrights στην κάτω δεξιά γωνία. Ο τρόπος αυτός ενδείκνυται γιατί έτσι αποφεύγεται το "κλέψιμο" χωρητικότητας (bandwidth stealing) από τον διακομιστή του Τήλαφου, όπως θα μπορούσε να γίνει αν κάποιος π.χ. παρέθετε σε <iframe> ολόκληρη την (ζωντανή) σελίδα ενός χάρτη.
Εάν θέλετε μπορείτε να συμπεριλάβετε και ένα σύνδεσμο προς τον χάρτη, αντιγράφοντας τη διεύθυνση που δίνεται στο πεδίο "Σύνδεσμος" του χάρτη που σας ενδιαφέρει.
Για παράδειγμα, για το χάρτη των καμένων της Πεντέλης η διεύθυνση είναι:
Είναι εφικτή η καταγραφή των καμένων περιοχών με GPS;
Μέσα σε λιγότερο από ένα μήνα, περπατώντας Σαββατοκύριακα, με μόνο εξοπλισμό ένα φορητό GPS έναν υπολογιστή και ένα αυτοκίνητο, δύο άτομα (ένα για περπάτημα και ένα οδηγός), καλύψαμε διαδρομή 40 χλμ καμένων ορίων, περπατώντας σύνολο 13 ώρες.
Με απλή αριθμητική και θεωρώντας εφικτά (έχοντας πια την εμπειρία) 10 χλμ περπάτημα τη μέρα συν μετάβαση συν δουλειά γραφείου (PC + gpsbabel + Google Maps) βγαίνουν τα εξής συμπεράσματα:
2 άτομα 10χλμ/ημέρα
4 άτομα 20χλμ/ημέρα
8 άτομα 40χλμ/ημέρα
-------------------------> με 8 άτομα, ενός μήνα δουλειά του Τήλαφου βγαίνει σε μια ημέρα
τα 260 χλμ της περιφέρειας των καμένων της Πάρνηθας (που είναι μάλλον πιο λίγα επειδή η φωτογραμμετρία δεν είναι πόδια) βγαίνουν σε μια εβδομάδα από 6 άτομα (πολύ χονδρικά, 5 οδοιπόροι και 1 οδηγός επαρκούν, αν οργανωθούν στοιχειωδώς οι διαδρομές). Όλη η Αττική τελειώνει το πολύ σε έναν μήνα, μαζί με όλη τη γραφειοκρατεία.
Αν υπολογίσουμε ότι δασικοί υπάλληλοι (ή οι αγροφύλακες) περιδιαβαίνουν τα δάση όλες τις εποχές μέσα στα πλαίσια των καθηκόντων τους και ότι οι πυροσβέστες δεν έχουν και πολύ δουλειά το χειμώνα, δηλ. το κόστος σε ανθρώποώρες και μεταφορές βγαίνει εκτός υπολογισμού γιατί είναι μισθοί και τυπικά λειτουργικά έξοδα, τότε χρειάζεται μόνον η προμήθεια των φορητών GPS (~160€), μια και το PC συνήθως υπάρχει.
Αν θεωρήσουμε ότι αυτή η οργάνωση γίνεται σε επίπεδο νομαρχίας.:
54 νομαρχίες * 160€ = 8640 € για GPS
Αυτό επί 10x για απρόβλεπτα και εκπαίδευση = 86400 €
Η δημόσια παρουσίαση, προσφορά του Τήλαφου.
Περίπου τόσο κοστίζει η γνώση για τα δάση που χάνονται.
Συνέλευση πολιτών στην Πνύκα, από το Flickr.
Ελευθεροτυπία
ΕΛ/ΛΑΚ