Ελεύθερα γεωγραφικά δεδομένα: ένας οδηγός GIS και ο χάρτης CORINE για ολόκληρη την Ελλάδα

Ο Οδηγός (αρχείο pdf, 2.7MB)
Αστικές περιοχές Ελλάδας (αρχείο shp, 6.2MB)

Για να αλλάξουν κάποια πράγματα στη ζωή, πρέπει να ισχύουν τουλάχιστον τρεις προϋποθέσεις:

• Να μπορούμε να φανταστούμε το μέλλον όπως το θέλουμε
• Να είναι οι στόχοι εφικτοί από φυσική άποψη
• Να υπάρχουν κάποιοι που να έχουν τη γνώση και τη διάθεση να αφιερώσουν τον χρόνο για να κάνουν την αρχή και να δώσουν τη φλόγα και σε άλλους

Στην τρίτη και δυσκολότερη προϋπόθεση, το κίνημα του ανοιχτού λογισμικού έχει από καιρό δώσει την απάντηση. Scratch your own personal itch ή αλλιώς, ξύσου μόνος σου. Το καλό στην ιστορία του ανοιχτού λογισμικού είναι ότι μια προσωπική ανάγκη που βρίσκει λύση ωφελεί όλους τους υπόλοιπους που έχουν το ίδιο πρόβλημα. Με τον τρόπο αυτό υλοποιούνται αλλαγές που μπορεί παλιότερα να φαίνονταν άπιαστα όνειρα.

Το να λύνεις το πρόβλημά σου και να δίνεις τη λύση και σε άλλους είναι μεταδοτικό. Είναι επίσης η αρχή του "ηγείσθαι δια του παραδείγματος", το αντίδοτο στην κουτοπονηριά και τη μιζέρια που πάει να βγάλει απ' τη μύγα ξύγκι (με το απαξιωτικό στην Ελλάδα ζούμε), ή των μεγάλων, αλλά κενών πράξεων, λόγων.

Το αίτημα για ελεύθερα δημόσια γεωγραφικά δεδομένα για την Ελλάδα ζητάει ικανοποίηση εδώ και χρόνια, αλλά η πολιτεία αδιαφορεί. Η υποχρέωση όμως της ελληνικής πολιτείας να συνδράμει στην καταγραφή των χρήσεων γης για ευρωπαϊκά προγράμματα την ανάγκασε να διαθέσει γεωγραφικά δεδομένα στον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Περιβάλλοντος (European Environmental Agency - EEA). Η πολιτική του ΕΟΠ είναι να διαθέτει τον πανευρωπαϊκό χάρτη CORINE, στον οποίο συμπεριλαμβάνεται και η Ελλάδα, δωρεάν. Ο υπεύθυνος ελληνικός οργανισμός ΟΚΧΕ όμως δεν διαθέτει αυτά τα δεδομένα δωρεάν, αλλά πακέτο μαζί με ψηφιακούς χάρτες στην τιμή των 7350€, ενώ δεν κάνει καμμία αναφορά, ούτε δίνει κάποιο σύνδεσμο στην ιστοσελίδα του ΕΟΠ ο οποίος διαθέτει δωρεάν το χάρτη CORINE.

Ο οδηγός για την Αναπαραγωγή του χάρτη CORINE για ολόκληρη την Ελλάδα με το GRASS-GIS είναι μια δουλειά ανοιχτού λογισμικού από το Νίκο Αλεξανδρή. Συνοδεύεται από ένα μεγάλο αρχείο με ολόκληρο το (τοπολογικά διορθωμένο) αρχείο CORINE για την Ελλάδα με τις χρήσεις γης και την ακτογραμμή σε ανυσματική μορφή ακρίβειας 20μ σε μορφή αρχείου shp και μέγεθος περίπου 89MB. Ο Νίκος εξασφάλισε με αλληλογραφία^{1, 2, 3, 4, 5} την άδεια του ΕΟΠ για την ελεύθερη δημοσίευση των δεδομένων, με την προϋπόθεση της παρακάτω αναφοράς:

EEA grants free access to all its data/applications 
  provided that the user agrees:

· to acknowledge the source as follows: Copyright EEA, Copenhagen, 2007
· to display a link to the EEA web site http://www.eea.europa.eu
· not to use the data/applications for commercial purposes unless the Agency 
  has expressly granted the right to do so

Για την ώρα, αναζητείται εξυπηρετητής που να φιλοξενήσει το επεξεργασμένο αρχείο CORINE των 89MB για την Ελλάδα, και αναμένεται η απάντηση από το OSGeo Geodata Committee για την πιθανή φιλοξενία. Έτσι, προς το παρόν, μαζί με τον οδηγό διατίθεται, αντί για το μεγάλο αρχείο των 89ΜΒ, ένα απόσπασμα με τα επίπεδα των αστικών περιοχών της Ελλάδας και την ακτογραμμή, με μέγεθος περίπου 6.2ΜΒ συμπιεσμένο σε μορφή zip.

Τα αρχεία shp είναι ελεύθερα για χρήση, με αναφορά στην προέλευσή τους από τον ΕΟΠ και τον οδηγό του Νίκου Αλεξανδρή.
_____________________________________________
¹http://lists.osgeo.org/pipermail/geodata/2009-January/000801.html
²http://lists.osgeo.org/pipermail/geodata/2009-January/000807.html
³http://lists.osgeo.org/pipermail/geodata/2009-February/000811.html
⁴http://lists.osgeo.org/pipermail/geodata/2009-February/000812.html
⁵http://lists.osgeo.org/pipermail/geodata/2009-February/000813.html

1 χρόνος Τήλαφος

Στις 20 Δεκεμβρίου συμπληρώθηκε 1 χρόνος λειτουργίας του Τήλαφου. Όπως δήλωνε στο παρθενικό άρθρο, ο Τήλαφος ήθελε να είναι ένας διαδικτυακός τόπος συγκέντρωσης και διάθεσης μεθόδων και δεδομένων. Ξεκίνησε με την επιθυμία να επενδυθεί ένα μέρος του ελεύθερου προσωπικού χρόνου, που ξοδεύονταν ούτως ή άλλως στο πληκτρολόγιο ή στη φύση, με τρόπο που να απέδιδε κάτι χρήσιμο και σε άλλους ανθρώπους, πάνω στα πρότυπα των ιδεών και της λειτουργίας του ανοιχτού λογισμικού. Η πιθανότητα να βρεθούν καθ' οδόν συνοδοιπόροι ήταν μια προστιθέμενη αξία στο εγχείρημα.

Θερμές ευχαριστίες για τη συναρπαστική blogο-χρονιά που πέρασε πηγαίνουν σε όσους βοήθησαν στην καταγραφή στοιχείων για τα datablog, χωρίς τους οποίους ο Τήλαφος θα ήταν μια πολύ μοναχική προσπάθεια. Αυτοί είναι οι:

Καλλιόπη Χαρκιανάκη, Ανώνυμος, antigold, Νίκος Αλεξανδρής, fotis, Παντελής, χειμερινοι κολυμβητες Αντιπαρου, Michalis, antiparos-blog, η Τοξότισσα, stavrinho, G. Tsolakis, Antuan, stefan, inlovewithlife, giannis, dim.alexandris, Δημήτρης Ευαγγελόπουλος, kamena voyrla blogger, andriana, apneagr, melitis ΠΗΝΕΙΑΣ, Jon.

Ο Τήλαφος οφείλει επίσης πολλές ευχαριστίες σε όλους όσους χρησιμοποιούν τα δεδομένα του και σε όσους αναφέρονται σε αυτά.

Ακολουθεί ένας απολογισμός του 2008 για τον Τήλαφο και τα datablog σε αριθμούς:

Στοιχεία κόστους

Η λειτουργία του Τήλαφου θα ήταν αδύνατη χωρίς την ύπαρξη των εργαλείων του και των υποστηρικτικών εφαρμογών (back-end), για τις οποίες έχει δαπανηθεί σημαντικός αριθμός ανθρωποωρών. Ένα μέτρο της οικονομικής αξίας και των παραμέτρων του κόστους δημιουργίας έργων λογισμικού προσφέρει το μοντέλο υπολογισμού COCOMO (COnstructive COst MOdel) που χρησιμοποιείται και από αρκετές εφαρμογές ανοιχτού λογισμικού (δες π.χ. το Ohloh). Μερικά οnline εργαλεία για τον υπολογισμό των παραμέτρων κόστους με το μοντέλο COCOMO είναι της NASA (απλό), του πολυτεχνείου USC Viterbi (πλήρες).

Για όσους ενδιαφέρονται για μια εκτίμηση του κόστους δημιουργίας του Τήλαφου σύμφωνα με το μοντέλο COCOMO, τα παρακάτω στοιχεία θα φανούν χρήσιμα. Η εκτίμηση των μεγεθών είναι συντηρητική.

Development mode:	Organic
Γραμμές τελικού πρωτότυπου χειρόγραφου κώδικα javascript, χωρίς σχόλια (client side):	6461
Γραμμές τελικού πρωτότυπου χειρόγραφου κώδικα TCL (server side + back-end):	2474
Χρόνος ανά εγγραφή (μέσος όρος):	5'
Πρόσθετος χρόνος ανά εγγραφή ΦΕΚ με χάρτες (μέσος όρος):	7'
Υπολογιζόμενο σύνολο ωρών εισαγωγής στοιχείων (με διορθώσεις):	322
Τιμή ανθρωποώρας εισαγωγής δεδομένων:	9€
Μισθός senior μηχανικού-προγραμματιστή (πηγή Ohloh):	55000€

ΣΗΜΕΙΩΣΗ:

• Τα μεγέθη που αφορούν την αρθογραφία του Τήλαφου δεν περιλαμβάνονται.
• Ο χρόνος για το στήσιμο και τη μορφοποίηση του Τήλαφου, των datablog και των υποστηρικτικών server και εφαρμογών του back-end (NATURA, FIRMS, TOPOS), για τη συλλογή των δεδομένων τους, όπως και ο χρόνος για τη συγγραφή οδηγιών δεν περιλαμβάνονται.
• Τα μεγέθη του τελικού καθαρού κώδικα δεν περιλαμβάνουν τις αναθεωρήσεις (revisions/versions) συντήρησης και βελτίωσης του κώδικα.
• Λειτουργικά κόστη (DSL, ΔΕΗ, εξοπλισμός, συντήρηση, backup κ.λ.π.) δεν περιλαμβάνονται.

Στατιστικά στοιχεία

(Λεπτομερή στατιστικά αναδασωτέων εδώ)

Σύνολο επισκέψεων σελίδων (page hits):	60937
Αναρτήσεις άρθρων:	126
Αρχεία KML+KMZ:	88
Καταγραφές αναδασωτέων:	2472
Χάρτες αναδασωτέων:	810
Καταγραφές περιβαλλοντικών προβλημάτων:	251
Καταγραφές θερμών συμβάντων (αυτόματα):	933
Σύνολο συμμετοχών στην εισαγωγή δεδομένων:	26

Σύνολο πηγών δεδομένων οικοΤόπου: 98

ΕΥΧΕΣ ΓΙΑ ΚΑΛΗ ΚΑΙ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΧΡΟΝΙΑ!

Δημόσια χωρικά δεδομένα από φοιτητές

Μια προσπάθεια συγκένρωσης της εμπειρίας των Ελλήνων χρηστών του GRASS GIS, υπάρχει στον δικτυακό χώρο χρηστών του GRASS GIS που δημιουργήθηκε από τους φοιτητές του μαθήματος με τίτλο “Συστήματα Γεωγραφικών Πληροφοριών” (χειμερινό εξάμηνο 2006-07) στο Τμήμα Μηχανικών Χωροταξίας και Ανάπτυξης της Πολυτεχνικής Σχολής, ΑΠΘ.

Στην ιστοσελίδα αυτή υπάρχουν στην ενότητα Ανάκτηση Αρχείων πολλά γεωγραφικά δεδομένα σε μορφή shp που μπορεί να κατεβάσει κανείς, αν και η άδεια με την οποία αναρτώνται δεν διευκρινίζεται. Επίσης, στην ενότητα Έγγραφα υπάρχουν οδηγοί και παρουσιάσεις για το πρόγραμμα GRASS.

Χρήσιμη, παρ' ότι ατελής ακόμη, η προσπάθεια, που θα ήταν καλό να είχε αναληφθεί από την ίδια τη σχολή και όχι ατομικά από τους φοιτητές, ώστε να έχει συνέχεια στη διάρκεια των χρόνων, κατά τα πρότυπα άλλων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, κυρίως του εξωτερικού.